Dünya Açlık Krizi Üzerine Bir Deneme

aclik-nedir

Dünya Gıda Krizi Yazı Dizisi

Dünya da gıda fiyatları neden artıyor ? Somali`deki açlık krizinin nedeni sadece kuraklık mı ? Gıda fiyatları artışı ile Mısır,Suriye,Tunus ve digger Arap ülkelerindeki ayaklanmaların ne alakası var? Dünya da gıda üretimi ve tüketimindeki çarpıklıklar neler ? gibi konulara değinmeye çalışacağım yeni yazılar yazmayı planlıyorum.

Gıda Fiyatları Neden Artıyor ?

Hiç kuşku yokki medeniyet tarım ve tarımdaki gelişmeler ile başlamıştır. İnsanlık tarih boyunca yiyecek ve içecek için gerek doğa ile gerekse kendi arasında mücadeleler vermiştir. Bu yüzden gıda ile ilgili en ufak değişiklik insanlık için her daim çok önemli olmuştur. Gıdaya ulaşım,gıda güvenliği,ve gıda fiyatları 21.yy`da bile insanlığın en önemli mücadele alanıdır. Birleşmiş milletlerin “Millennium Development Goal 2015” hedeflerinin en başında açlık ve fakirlikle mücade yer almaktadır. Hal böyle iken insanlığı bu kadar ilgilendiren gıda fiyatları neden artar ve buna neden izin verilir ?

A)     Enerji Fiyatlarının Artması

Bugün modern tarım diye ifade edilen tarımın büyük bölümü makineli tarım şeklinde yapılmaktadır. Bu yüzden başta petrol olmak üzere elektrik gibi enerji kaynakların fiyatlarında meydana gelen değişiklikle doğrudan veya dolaylı bi şekilde gıda fiyatlarını arttırmaktadır. Örneğin buğday tarlasındaki mahsulunu toplamak isteyen bir köylü eğer traktörünü tarlaya sürebilmesi için yapması gereken masraf geçen yıla nazaran iki kat artmışsa bu durum hiç kuşkusuz ürün maliyetini arttırıp şehirdeki ailenin sofrasına gelen ekmeğin fiyatı artacaktır.

Diğer bir etki alanı ise ulaşım masrafları. Bugün dünyada birçok gelişmiş ülke artık tarımdan daha doğrusu sanayi ve üretim sektöründen elini eteğini çekmiş hizmet sektörüne yoğunlaşmıştır. Ancak bu gıda bir yerlerden ithal edilmeli. Ulaşım  ise yukarıda değinildiği gibi büyük oranda petrole dayalı. Petrol fiyatlarındaki bir artış, gıda ithalat maliyetini dolayısı ile gıda fiyatlarının dünya genelinde artışına neden olacaktır. Dolayısı bu güçlü korelasyon nedeniyle enerji fiyatlarındaki artış gıda fiyatlarınına artmasına neden olan önemli etkenlerden biridir. Dünya Bankası tarafından yapılan bir tahmine gore enerji maliyetlerindeki artisın gıda fiyatlarındaki toplam artisan %15-20 lik kısmını oluşturmaktadır.

B)      Artan dünya nüfusu dolayısı ile gıdaya olan talebin artması ve değişen tüketim alışkanlıkları

Dünya nüfusu 1950 de 2.5 milyar iken bugün 7 milyar ve 2050 de 9.2 milyar olacağı tahmin ediliyor. Dolayısı ile birçok uzman artan nufüs ile birlikte gıda talebinin de hızla yükseldiği ve bu nedenle fiyatların artmasında nüfus artışının önemli bir yeri olduğu görüşünde. Ancak bu maltus vari açıklama bence gerçeği yansıtmaktan biraz uzak hatta mantıksız da diyebilirim. Çünkü artan nüfus ile birlikte parallel olarak hatta daha yüksek bir ivme ile teknoloji-bilgi girdisi ile birim alandan elde edilen verim artmaktadır. Maltusun insan nüfusu geometrik tarım alanları aritmetik artar saçmalamasının türevlerini malesef bugün hala kullanan uzmanlar söz konusu. Ancak burada önemli olan kısım şu “değişen tüketim alışkanlıkları. Dünya tarihinde ilk defa bu yıl kentlerde yaşayan insan sayısı kırsal kesimde yaşayan insan sayısını geçti. Bu durum otamatik olarak sosyo-ekonomik birçok yeniliği beraberinde getiriyor. İnsanların artan gelirleri tüketim kalıplarının değişmesine ve gelişmesine neden oluyor. Örneğin ortalama bir çinli 1980 de yılda 20kg et tüketirken bu rakam 2007 de 50kg`a çıkmıştır ve çıkmaya da devam ediyor. Tüketim kalıbındaki bu değişim tek bir ürünün fiyatını değiştirmekle kalmıyor. Örneğin FAO verilerine gore 1kg buğday üretmek için ortalama 1-2 litre su gerekirken 1 kg et için bu rakama 10-13 litreye kadar çıkmaktadır. Dolayısı ile tüketim kalıbındaki ufak bir değişiklik bir çok faktörün etkisi ile digger ürünleri de etkiliyor.Bu yüzden artan nüfus ile birlikte artan gelir,özellikle çin,hindistan,brezilya gibi ülkeler, talebi arttırmasının yanı sıra tüketim kalıbını değiştirip nisbi olarak daha az bulunan ve pahalı diyebileceğimiz gıdalara yöneliş otomatik olarak dünya gıda fiyatlarını yukarı yönlü değişmesine neden oluyor. Ancak bugün ortalama bir amerikalının yediği miktar ile bir çinlinin yediği miktar arasında beş-altı kat fark olduğu düşünülür ve bu firkin yavas yavaş kapandığı dikkate alınırsa gıda fiyatlarının artmaya devam edeceği ön görülebilir.

C)      Biyo Yakıtlar ve Gıda Fiyatları Üzerine Etkileri

Son yıllarda üretimi ve kullanımı hızla artan biyo yakıtlar dünya gıda fiyatlarının artmasında en önemli etkenlerden biri hatta en önemlisi. Global çapta sürdürülen “yenilenebilir enerji,çevremize duyarlı olalım biyo yakıt kullanalım, çevreyi kirletmeyen yakıt” v.s gibi şatafatlı ve sinsi sloganlar yüzünden bugün dünyada milyonlarca insan açlık sıkıntısı çekmektedir. Nasıl ? biyo yakıt denilen şey buğday,mısır susam v.s gibi temel gıda ürünlerini bir takım kimyasal üretim metodlarından geçirerek benzin elde edilmesidir. Yani tarlalarda üretilen mısır insanların midesi için değil arabaların benzin depoları için üretilmesidir. Bunu meşrulaştırmak için ise “çevreye duyarlı “ sloganları kullanılıyor. Henüz çevreye duyarlığı konusunda bile tam bir mutabakat olmamasına ragmen yani birçok uzmana gore üretiminde kullanılan kimyasalların çevreye oldukça zarar verdiği belirtiliyor. Herneyse, işte buğdayı ekmek yapıp afkikalının karnını doyurmak için üretmekten vazgeçip amerikalının cipinin benzini için üretmeye başlayınca buğdayın otomatik olarak fiyatı artmaktadır.

Batının batmışlığını ve iki yüzlülüğü anlamak için sadece bu biyoyakıt`a yaklaşımlarını incelemek yeter.  Örneğin, Almanya başbakanı Angela Merkel diyorki
gıda fiyatlarının artmasının nedeni kalitesiz tarımcılık ve gelişmemiş ülkelerdeki tüketim kalıbının değişmesidir.Söylendiği gibi biyo yakıtlarla alakası yoktur.”

Diğer bir örnek ise Nisan 2008`de ABD başkanı George W.Bush`dan geliyor. Ne diyor Bush ?

“ Gıda fiyatlarının artmasında%85 oranındaki neden hava şartları ve artan enerji fiyatlarıdır digger %15 ise biyoyakıtlardan kaynaklanmaktadır.

Peki bu konunun uzmanları ne diyor ?

Dünya Bankası diyorki “dünya gıda fiyatlarının artmasının %66 oranındaki nedeni artan biyoyakıt kullanımıdır.”

IMF ise bu rakamı biraz daha yukarı çekip bu oranın %71 olduğunu söylüyor.

Diğer önemi bir açıklama ise The Guardian`dan. The Guardia`a gore dünya gıda fiyatlarının artmasında biyo yakıtların %75 oranında etkisi mevcut.

Halböyle iken Angele Merkel ve G.W.Bush`un bu iki yüzlülükleri neden ? Bunu anlamak çok zor değil. Çünkü dünyanın en  büyük biyo yakıt üreticileri Avrupa ve Amerikadır.

Uzmanlara gore bir tank biyoyakıtlı benzin için gerekli tahıl ile bir insan bir yıl boyunca karnını doyurabilir. Hasılı iki yüzlülüğü ve şatafatlı sloganları bir tarafa bırakıp tarımı benzin depose için değil insan için yapmaya başlamalı dünya.

D)     İklim Değişiklikleri

Açlık ve kıtlık deyince görsel medyanın önümüze koyduğu “ellerinde boş kaplarla sıcakta kuru çölün ortasında sırada bekleyen afrikalılar”  fotoğrafı dolayısı ile açlık ve kıtlığın dolayısı ile gıda fiyatlarının artmasını hemen kuraklı v.s gibi mevsimsel etkilere bağlıyoruz. Halbuki bu etki düşündüğümüz kadar büyük bir etkiye sahip değil. Bu ön bilgiyi açıkladıktan sonra son yıllarda artan globan ısınmanın gıda fiyatlarına etkisinden bahsedelim. Son 20 yıl dünya üzerinde global iklim felaketleri ile karşı karşıya dünyamız. Örneğin ABD`deki katerina kasırgası 100 yılda bir olma ihtimalı olan bir olay. Aynı şekilde geçen yıl Rusya başbakanı artan hava sıcakları sonrası “bu havalar rusya için çok yabancı.son bin yılın en sıcak yıllarını yaşıyoruz” şeklinde bir açıklama yaptığı ve Avusturalyanın tarihinde 2001-10 yıllarının en sıcak 10 yıl olduğunu düşünürsek iklimin dünyamızı nasıl etkilediğini anlamamız daha da kolaylaşır. Ancak NASA`dan bir uzmanın yaptığı açıklama bu işin sürüp gideceği yönünde. Özellikle 2012 de global çapta büyük doğal afetlerin yaşanabileceği uyarısını yapıyor. Hal böyle iken, aşırı yağmur ve kuraklık arasında gidip gelen dünyanın elbette tarımsal üretimi de etkilenecektir ve etkilenmiştir.

E)      Global finansal krizler ve Finansal spekülasyonlar.

Gıda fiyatlarının bağlı olduğu abd dolarına olan güvenin son yıllarda azalması global gıda fiyatları üzerinde ciddi spekülatif hareketlere sahne oldu. Diğer bir etken ise benim gıda borsası dediğim buğday v.s gibi temel tüketim maddelerinin alınıp satıldığı borsalar aracılığıyla yapılan finansal spekülasyonlar. Hayatında hiç mısır tarlası görmemiş, buğday başağını eline almamış insanlar ufak bir ekran üzerinden tonlarca buğday alıp satıyorlar. Finans ve reel sektörün bu kadar iç içe girdiği günümüz ekonomik yapısında borsadaki buğdayın  fiyatında gerçekleşen ufacık bir oynama reel dünyada ciddi bir etki yapmaktadır. Özellikle finansal ürünlerin kriz dönemlerinde riski artıp getirisi düşünce finansal aktörler bu tarz ürünlere yönelmektedirler. Dolayısı ile 2008 global finansal krizi dolaylı bir şekilde gıda fiyatlarını ciddi oranda etkilemiştir diyebiliriz.

F)      Ticaret Bariyerleri

Özellikle gelişmiş ülkelerin gelişmemiş ya da gelişmekte olan ülkelere yönelik uyguladıkları doğrudan ve dolaylı ticaret engelleri nedeniyle gıda fiyatları artmaktadır. Kendi ülkesindeki az sayıdaki çiftçiyi korumak isteyen gelişmiş ülkeler gelişmekte olan ülkelere akla hayale gelmeyen kısıtlamalar koymaktadırlar. Buda fiyatın piyasada oluşmasını engelleyip kısıtlı bir arz dolayısı ile yüksek bir oranda fiyat oluşmasına neden oluyor. Avrupada ABD`de artan gıda fiyatları otomatik olarak gelişmemiş ülkeleri de etkiliyor. Diğer bir ticaret engeli ise tam tersi yönde. Biraz önceki ithalat yasaklarına karşı bu sefer ihracat yasakları fiyatların piyasada oluşmasını engelliyor. Örneğin kendi nüfusunu beslemek adına temel gıda maddelerinin ihracatına kota ya da tamamen engelleyerek oluşturulan ihracat kısıtlamaları bügün dünyada hala geçerli. Çin,Vietnam,Hindistan pirinç ihracatını çok yüksek oranda kısıtlamışlardır. Aynı şekilde Pakistan ve bolivya gibi ülkeler ise buğdayı kazakistan ise ayçiçeğinin ihracatını kısıtlamıştır. Bu ve benzeri ticaret kısıtları arzı ve talep dengesini global ölçekte etkileyip fiyatların yüksek bir oranda oluşmasına neden olmaktadır.

G) Israf ve Adaletsiz Gelir Dağılımı

I) Devlet Sistemleri ve Durumlar -Demokrasi ve Ic Savaslar-

yine yoruldum yazmaktan. diğer yazıları daha sonra ekliyeyim. ayrıca kaynakça da eklemem lazım.böyle yazı yazmaya başlayıp sonra yarısında bıraktıkça “benden akademisyen olmaz” diyor ve “acaba yol yakinken dönsem mi bu gavur ellerden” diye soruyorum kendi kendime.

Comments

comments

Fatih Kansoy

Bayburt sonra Bağcılar sonra Güngören daha sonra İstanbul Universitesi ardından Marmara Universitesi daha sonra ITU ve bakti bu is Turkiye de olmuyor yeni adres Londra Üniversitesi ve Warwick Üniversitesi tekrar biraz Bayburt/İstanbul ve hemen sonra Essex Üniversitesi ve halı hazırda Nottingham Üniversitesi. Özetle Bayburt-İstanbul-Londra-Coventry-Colchester-Nottingham

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir