Bu durum bircok zihni ve hissi bulandiriyor,karistiriyor ya da gonlunu celiyor. Otobuste,derste,yemekte, yatarken kosarken ziplarken …. (tobe tobe ) her an herkes birileri ile iletisimde. Tum bu yogun iletisimler tek bir kisi ile olan iletisimi azaltiyor….. dunyanin oteki ucundaki mesafeleri parmaklarinin ucuna getirse de bir tek kisi ile olan mesafeyi arttiriyor…. kisinin kendisi ile olan iletisimini ve kendisine olan yakinligini. bu konuya sonra deginecem.Konuyu sevgiliden ayirmamaya gayret… evet ne diyorduk modern zaman sevgili durumu. iste bu kadar yogun iletisimde konusulacak muhtevada tam tersi oranda sig ve yapay oluyor.

Babam 9 yil yurt disinda calismis. Kimi zaman bir kac sene gelmedigi olurmus. Beni ilk gordugunde ben neredeyse bir yasindaymisim. Benim surunmemi, ilk disimin cikmasini, ilk hecelemelerimi,gece aglamalarimi vs ama hic bisiyi gormemis,duymamis….tum bunlari annemin babama yazdigi mektuplarda gormus duymus ve hissetmis.

`herif en son mektubumda yazmayi unuttum fatih yavas yavas tutunarak yurumeye basladi…birde bir kac gecedir hic susmuyor galiba dis cikartiyor…zaten kac gundur atesi de var….gerci gecen gun bahcede dusup kafasini yarmisti belki yarasi aciyordur… koyde o vakitte doktora gidecek araba bulamadik zaten ben de kanayan yaraya seker bastim bereket hemen durdu…he birde bizim buyuk cames dogurdu… seker dedim aklima geldi bakkal dursun emi bu sene muhtarliga aday olmayacakmis bizim necat emim aday olacak diyor cimen ezem… secimlerde kime vereyim oyumu…? halk partisine mi yoksa Ozal`a mi…? haci halam erbakan hocaya ver dedi cok muslumanmis…her neyse sen nasilsin ? `

Bunlar havadislerin yuzde biri bile degildir… bir de bunun icine ozlemi hasreti sevgiyi eklersek bu mektuptan daha degerli ne olabilir  ? Yine annemden dinledigim bir sey ` oglum babandan gelen mektubu ben bir ay okurdum…` Hasili bir yogunluk bir doygunluk bir butunluk bir his bir haysiyet hersey varmis bu gonulden gonule olan iletisimde… Ama gunumuzdeki bu iletisim girtlaktan asagi inemiyor…baska degil tam bir bos laf dunyasi…

Konuyu fazla dagitmadan modern zaman sevgililik haline gelince… herkeste bir iletisim araci oolunca bu araci araci olarak kullanip sevgili bulmazsak olmaz. baska ne ise yararki zaten ? o yuzden bir cok genc arkadasimin `benim neden hala bir sevgilim yok` dedigini hisseder gibiyim… aslinda demek istedigi ya da gonlunun istedigi bir sevgiliden ote bir iletisim saglayacagi biri….cunku kendisi ile iletisim saglayamiyor…kendisine,ozune, kokune ve degerlerine yabanci hepsinden ote kendi ruhuna yabanci…alisik oldugu ruh hali ise kendisi gibi bir baska yabancida…modern zaman sevgilisinde…

-Askim na`berrrr

— iyim bebegim takiliyoruz arkadaslarla sen nabiyon…?

-ben de biraz once demistim ya hani otobusteyim heh simdi indim otobusten…caddede dolasiyorum.. taksimdeyim…

—aaa cok iyi selincanlara ugramayi unutma…mekandadirlar…

- tamam bitanem simdi skypeden ararim… aaa manyak bir bluz gordum hayatim…sen ne yabiyon bu arada ?

—napiyim iste cayima seker attim onu karistiriyorum….

-aa cay olsa da icsek simdi…

—he ya sevgilim Turk cayi gibi var mi…

- ne alakasi var cemcancimmmm yaa…. ingiliz cayi yaninda turk cayinin esamesi bile okunmaz…biraz sutlu tabi…

— bence turk cayi daha guzel ingilizler ne anlar caydan ya birak allesen…

-ya cemcan neden inat ediyorsun.

— asil sen inat ediyorsun. bari bu konuda itiraz etme

- ne demek simdi bu ? sen bana cok bilmis mi demek istiyorsun… asil senin birsey bildigin yok

—-uff biktim bu cok ukalaliklarindan

- ben boyleyim napalim…

—………….

……….

Aksam eve giden arkadaslar tum bu yogun asklarina ragmen mesenede ayn yogunluktaki ve derin   bir tartismaya girip gecenin ilerleyen saatlerinde asklarina nokta koyarlar...sebep ?

`hayata bakis acilarimiz farkli`

bu ne entelektuel bir aciklama boyle..

Ertesi gun melisa can kiz arkadaslarindan dilaranin eski ilk okul arkadasi abuzittin ile pilav yemeginde cekildigi resimde etiketlenince ve alta yapilan ver her fotografa uygun klasik yorum `aaa cok harika cikmissin canim` (bu arada feysbuk yeni bir tus gelistirecek tek tusla bu yorum tum fotograflarin altina yazilabilecek) diye yazdiktan sonra abuzittin ile melisa feysbuk chatte tanisip aslinda ruh ikizi olduklarinin farkina varip yeni bir aska yelken acmislardir bile... bizim berkecan ise arkadasi selahattinin kiz arkadasinin arkadasi ile baslayan birlikteligini facebook araciligi ile ummeti muslumana `berkcan iliski durumunu kezban keltenkeleseveroglu  ile bir iliskisi var olarak degistirdi` ifadesi ile duyurmustur bile… bu durumu da eski sevgilisi yeni arkadasi (eski sevgiliden arkadas olma hali) `begenmis`(liked) ve kezban ile berkcanin birlikte cekildigi fotografin altina `ay cok yakismissiniz valla` seklinde yorumda bulunmustur. Kezbanin melisanin berkcanin eski sevgisilini oldugunu anlayip anlamasi bir kac haftayi alacaktir ama o zamana kadar berkcan baska bir kezban kezban ise baska bir berkcani bulacagi icin bu konu o kadar da muhim degil...

Hasili kelam bu hizli sevgili uretim ve tuketimi toplumda ciddi bir iletisim patlamasi yasatmakta…Artik herkes birbirleri ile iletisimde…herkes herkese herzaman mesaj gonderiyor aliyor…. ancak ve ancak kimse kimse ile anlasamiyor….birbirlerini anlamiyorlar… ve virus hizla her kesim ve bunyeye etki ediyor...muhafazakarmis solcuymus feministmist v.s hic farketmiyor… bir hirs bir sabirsizlik bir sevgili olma aski ve istiyakidir sorma gitsin...mesaj atayim mesaj alayim…telefonu elime aldigimda `10 mesajiniz var` uyarisini goreyim..haberim olsun cayina seker attigindan, haberim olsun bugun giydigi pantolon renginden... ben bekleyemem, sabredemem, ben simdi isterim hepsini tipki filmlerde oldugu gibi…tipki kezban ve melisanin yasadiklari gibi benim de bir abuzittinim olsun… ben de `simdi otobusteyim…indim…yuruuyorum…laylaylom..` diye mesaj atabilecegim biri olsun… ilk 3 dakika icinde cevap vermeyince `ya ne yapiyorsun kac saattir cevap bekliyorum…lutfen beni biraz ciddiye al` seklinde trip atayim…

vs vs…

bu arada insanlardaki sabirsizlik katsayisi ile iktisattaki sabirsizlik katsayisi arasindaki baglanti ile ilgili bir yazi daha yazacam unutturmayin bana….

Yeni keynesyen phiplips egrisi derki π_t nin sifirdan farkli olmasi icin   Et{π_t+1} ve/veya Y_t-Y_tⁿ nin sifirdan farkli olmasi gerekir. Yani gelir istikrari ile enflasyon istikrari arasinda bir celiski bir cakisiklik soz konusu degildir. Eger merkez bankasi elinden gelen en iyi seyi yapip Et{π_t+1} ve Y_t-Y_tⁿ sifira esitlerse sifirda tutabilirse ancak o zaman π_t  de sifir olur. Bu nu gormek icin denklemleri yeniden yazacagiz. Simdi varsayalim ki Merkez bankasi bu anlayisa uygun olarak Et{π_t+1}= 0 (sifir) seklinde bir politika yurutuyor. Bir onceki iki denklemin icine Et{π_t+1} ifadesini yerlestirim tekrar duzenlersek asagidaki denklemleri elde ederiz.

Tam bu noktada merkez bankasi It yi (nominal faiz araci) ni secerse Y_t=Y_tⁿ esitligini saglamakla yani gelir dengesini saglamakla kalmaz ayni zamanda bir sonraki denklemde gorulecegi gibi enflasyonu da sifira esitlemistir. Gordugunuz gibi merkez bankasi bir tas ile kus katliami yapmis oluyor iste merkez bankasinin bir haretetinin diger sonucuda dogurmasi olayina Blanchard ve Gali (2007) de `the divine coincidence` ismini verdirtiyor. Olay bundan ibaret. (bu arada akademik dilden iyice uzaklastik   )

Bu ilahi tesadufun arkasindaki mantigi anlamak icin Y_tⁿ nin yukseldigini goz onunde bulunduralim. Ornegin boyler bir durum iyi yonde teknolojik gelisme/sokla falan olabilir. Bu teknolojik sok veri fiyatlarla daha fazla uretmeye tesvik edecektir.Bundan dolayi eger merkez bankasi enflasyonu degistirmeye yonelik herhangi birsey yapmazsa gercek output Y_t  yavas yavas Y_tⁿ nin seviyesine yukselecektir.  Ki bu durumda merkez bankasinin istedigi seydir.

Bu durumun ortaya cikmasina yonelik bir diger aciklama ise fiyatlar belirlenirken geriye donuk hesaplamalarin dikkate alinmamasidir. Ornegin gecmis donemde ekonomiyi esnek fiyat duzeyindeki dengesinden uzaklastiracak bir dalgalanma olmussa yine dalgalanma gectikten sonra dengeye gelecektir. Dolayisi ile merkez bankasinin ekonomiye enflasyonu manipule ederek mudahale etmesine gerek yoktur.

Istikrar Politikasinin Mikro Ekonomik Temelleri

Istikrar politikalari tartismalari genellikle politika yapicilarin hedefinin enflasyonu dusuk ve surdurulebilir tutmak mi yoksa uretim cikti (output) duzeyindeki sapmalari minimize edip bu duzeyi istenilen trendde tutmak mi oldugu uzerine gelisir. Ancak ne olursa olsun politika yapicilarin en nihayi hedefleri toplam refahi maksimize etmektir. Fakat enflasyon ve output`un refahi ne kadar etkiledikleri hala bir muamma. Bu yuzden istikrar politikalarini anlamak icin enfliasyon ve output dalgalanmalarinin refahin uzerindeki etkilerini inceleyerek baslamak isabetli olacaktir.

Enflasyonun Maliyeti (the costs of inflations)

Enflasyonun tam manasi ile gercek  maliyetini anlamak oldukca guc.

Yuksek enflasyon vatandasa elindeki parayi bi sekilde azaltmasini salikladigi icin vatandas bunu yapabilmek icin ekstra bir zahmet harcaar.

Diger onemli bir maliyet ise bazi urunlerin fiyatlarinin durmadan degistirilemeyecegidir.  Dengeli bir enflasyon olsa dahi farkli firmalar kendi urunlerinin fiyatlarini farkli zamanlarda degistireceklerinden  nisbi fiyatlarda bir sapma meydana gelecektir. Nisbi fiyatlardaki bu sapmanin toplumda tam karsiligi olarak bir fayda ve maliyeti olamayacagi icin bu da kaynaklarin yanlis dagilimina neden olacaktir.

Bir baska enflasyon maliyeti ise vergi sistemine verdigi zarardir. Bircok ulkede sermaye gelirleri,faiz, faiz harcamalari ve amortisman hesaplamalari nominal fiyatlar uzerinden hesaplanir. Buna bagli olarak enflasyon  yatirim ve tasaraffurlar uzerinde ki tesviki etkiler.  Bunun yani sira devletin vergi gelirlerinde reel olarak bir kayiba neden olur.

Bunlarin disinda ozel olarak dengeli(istikrarli) enflasyon`un (steady inflation) uc onemli etkisi oldugu soyleniyor.

1) yukarida anlatildigi gibi bu tarz enflasyon nisbi fiyatlarda sapmaya neden olur ancak Okun (1975) ve Carlton (1982) iddasina gore bu sapma walrasian piyasalarda sadece kucuk bir etkiye sahip asil buyuk ve onemli etki ise alici ve saticilarin uzun donemli iliskilerinin oldugu piyasalaradir. Ornegin musteriler acisinda uzun donemli bir is surecine girme karari verilmesi oldukca zordur. Cunku is yapacagi urunun fiyati ile baska fiyatlari karsilastirinca ikilemde kalmaktadir. Bu da uzun donemli ve verimli is iliskilerinin kurulmasinin onunde ciddi bir engel olarak ortaya cikmaktadir.

2) Bireyler ve firmalarin enflasyonu ve maliyetini hesaplamarinda yanlisa dusebilirler ( modigliani and cohn 1979, Hall 1984)  Tum mali plan ve programlarini nominal degerler uzerinden yapan hanehalki ve firmalara buyuk hatalar yaptirabilir. Bu da gerek emeklilikleri icin yapmis olduklari tasarruf hesaplamalarinda gerek herhangi bir kredi odemeleerinin gercek yukunu hesaplamada gerekse de firmalar icin uzun donemli yatirim planlarinda ciddi hatali ve yanlis hesaplara neden olur. Tum bunlar toplumsal refahi azaltici etkiye sahiptir.

3)Bunlarin tamamen disinda istikrarli enflasyon belki cok buyuk maliyetlere neden olmaya bilir ve getirisu goturusu hesaplanabilir ancak insanlar yine de enflasyondan hoslanmazlar. ornegin Okun` (1975) de yaptigi calismada her yil sabit bir miktar enflasyon kararlar uzerinde neredeyse cok az etkide bulunmasina ragmen bu insanlari yine de mutsuz eder.  Ayni sekilde Shiller (1997)raporunda derki insanlar yukaridaki nedenlerin disinda enflasyonu sevmedikleri icin sevmezler. yani yukarida sayilan kotu etkileri olmasada enflasyon sevilen birsey degildir ve insanlari umutsuz ve mutsuz etmeye yeter.

Bir baska neden olarak ise enflasyonun kendisinde mundemic olan enflasyon sapmasina olan etkisi. Enflasyon orani yuksek oldugu zaman daha fazla degisken ve daha az tahmin edilebilir. (okun 1971, taylor 1981 ball and cechetti 1990). enflasyon dusuk oldugu zamanlarda enflasyonun dusuk oranda tutulmasi gerektigi noktasinda bir konsensus vardir ve bu nedenle enflasyon istikrarli ve tahmin edilebilir kalir. Ancak enflasyon orda duzeyde ya da yuksek seviyede olunca bu konsensus yakalanamayabilir ve enflasyonun dusurulmesinin onemi noktasinda anlasmazlik soz konusu olur. Cunku enflasyonu dusurmek yuksek toplumsal maliyetleri olabilir. bu yuzden enflasyon orani yuksek oldugu zaman  enflasyon cok daha degisken ve tahmin edilebilmesi daha da zorlasir. Bu da uc onemli sonucu doguru  I)  yuksek enflasyon degiskenligi belirsizligi yukseltir ve refahi azaltir.  II) Borclar nominal degerlerle ifade edildigi icin olusan bu yuksek belirsizlik firmalari ve bireyleri borclanma da ya da borc vermede gonulsuz halde getirir ve ozellikle uzun donem yatirimlari ciddi oranda etkilenir. III) Tum bu yuksek belirsizlik ve yuksek enflasyon oranlari firmalarin hukumete ya da politika yapicilara karsi olan guvenini etkiler buda uzun donem yatirimlarini etkiler.

Ayrica enflasyonun yatirim uzerine etkisi ya da enflasyonun buyumeye olan etkisini Fisher`in (1993), Cukierman, Kalaitzidakis, Summers, and Webb`in (1993) Bruno ve Easterly`nin (1998) yaptigi apmrik calismalara bakarak gormek mumkun.

Enflasyonun Potansiyel faydalari

Enflasyonun iki onemli faydasi oldugu soyleniyor.

1) Tobin (1972)  enflasyon emek piyasasinda dislileri yaglar (grease the wheels) Ozellikle firmalarin nominal ucretleri dusurmesinin cok zor oldugu durumlarda yuksek enflasyon reel ucretlerde istenilen ayarlamayi yapacaktir.

2) yuksek enflasyon bazen kriz durumlarinda merkez bankasinin kullanacagi araclari arttiracagindan iyi olabilir. Williams (1999)

Ozetle enflasyonun fayda ve maliyetinin ne oldugu  ve bunun ne kadar onemli oldugu konusunda henuz net bir konsensus soz konusu degil. Ekonimistler ve politika yapicilar kendi farkli bakis acilarina ve dusuncelerine gore hareket etmelidirler. Zaten bu konuda iki farkli gruplasma soz konusu. Birincisi enflasyonu her kotu seyin baslangici ve bu yuzden tum calismalari bunun yok edilmesi uzerine yogunlasmasi gerektigini soyler ve enflasyonun sifir ya da cok dusuk deflasyon oraninda olmasi gerektigini belirtir. Ikinci grup ise  cok dusuk oranlarda enflasyonun faydasina vurgu yapar ve politika yapicilarin diger baska hedefleride goz onunde almalidir der. ikinci grubun dusuk oranda dedigi enflasyon yaklasik yuzde 5 civaridir.

Optimal Para Politikasi- Geriye Donuk Basit Model ( Optimal Monetary Policy in a Simple Backward-Looking Model)

Varsayimlar:

Bu model Svenson (1997) ve Ball (1999)  calismalarinda gorulebilir. Ekonomiyi iki esitlik ile tanimiyoruz. Birincisi toplam talep ikincisi ise toplam arz. Klasik keynesyen modelden esinlenen bu modelde ileriye donuk herhangi bir araca yoktur yani bunlar goz ardi edilir. Bu varsayim karsilastirmali olarak bu modele seffaflik ve kolay anlasilirlik saglar.

Toplam talep denklemi bize ciktinin bir onceki yilin real faiz oranina negatif  sekilde bagimli oldugunu soyler. Toplam arz denklemi ise enflasyondaki degisimin bir onceki donemin ciktisana pozitif olarak bagimlidir. Bu gecikmeli yapidan dolayi reel fazi oranlarindaki bir degisimin bir sonraki doneme kadar cikti ve enflasyon uzerinde hicbir etkisi yoktur. hasili politika gecikmeli olarak calisir ve ciktiyi enflasyondan daha hizli bir sekilde etkiler. Ayrica hem toplam arz hem de toplam talepte bir dalgalanma sozkonusudur.

Y_tⁿ  : Esnek-fiyatlara sahip olan ekonominin ciktisi (ilginc bir turkce ) (economy`s flexible-price output)

Y_t^*  : Walrasyan durumundaki cikti

1 numarali denklem geleneksel IS egrisi ve sabit terimi

r_t-1 : reel faiz orani ya da degisik fisher denklemini kullanarak gosterirsek i_t-1- E_t-1 (π_t)

2. denklem ise philips egrisi denklemi

sonraki iki denklem de bagimsiz white-noise surecini anlatan, is curve cikti soklarini gosteren denklemler simdilik gerek yok detaylandirmaya. sondaki  esnek fiyat ciktisi ile walrasyan ciktisi arasinda muhtemel farki gosteriyor.

Modelin Analizi

Ilk once cikti farkini (output gap)  tanimlamamiz gerekiyor. yukarida sapkali Y  (y tilda diye okunuyor) bu output gap i temsil ediyor.  bir onceki bolumdeki bir ve iki  numarali denklemlerin her iki tarafina  y tilda = Y – Yn  esitligi eklenip tekrar yazilinca yukaridaki resimdeki denklemler elde edilir.

Ikinci adim ise reel faiz orani, r_t, secmesinin  output gap, mevcut enflasyon ve  sonraki donem enflasyon uzerinde hic bir etkisi olmadigini gormek.  r_t,`nin ilk etkisi bir sonraki donem (t+1) output gap uzerinedir. bundan sonraki donem de enflasyonu ve outputu etkiler. Hasili mevcut output gap ve enflasyon ancak bir sonraki beklenen output gap, bir sonraki enflasyon ve gelecek soklar tarafindan belirlenir. Dolayisi ile bir sonraki donem enflasyonu sifir ise merkez bankasi bir sonraki donem beklenen output gap i sifir olarak belirler. Esitlige dokersek.

E_{t Y(tilda)t+1} = -qπ_t+1

Optimal Para Politikasi- Ileriye Donuk Basit Model ( Optimal Monetary Policy in a Simple Forward-Looking Model)

Bir onceki model fazlaca geleneksel bir modeldi:  mal talebi gecikmeli reel faiz oranlarina bagliyken beklentilere hic bir onemli rol verilmiyordu mesela gelecek donem gelirimiz ve gelecek donem enflasyon sadece gecikmeli enflasyona ve gecikmelioutput gap e bagli oldugu belirtiliyordu. boylece beklenen enflasyona hic bor rol kalmiyordu. Iste bu modelde bir oncekinin tam aksine gelecege yonelik beklentilerin on plana cikiyor.

Varsayimlar

Bu modeldede iki onemli denklemimiz var yine. Yukarida goruldugu uzere sirasiyla `New keynesian  IS curve` yani yeni keynesyen is egrisi ve new keynesian philips curve yani yeni keynesyen philips egrisi.  Denklemdeki t+1 ifadesi  yukarida belirttigimiz gibi bir sonraki donemi temsil ederken `E` ise `ecpectetions` un bas harfi olarak `beklentiler`i temsil ediyor. Atiyorum Et (Yt+1) t zamaninda olusan t+1 zamaninda olusmasi beklenen gelir i gosteriyor. Ayni mantikla enflasyonu v.s de bu sekilde yorumlayabilirsiniz. Y_tⁿ dedigimiz gibi esnek fiyatlardaki geliri ya da output u temsil ediyor.

Bir onceki modelden farkli olarak bu modelde output tarafindaki merkez bankasinin hedefi esnek fiyatlarin oldugu ekonomideki (Y_tⁿ ) gelir farkliligini minimize etmek. bir onceki modelde ise walrasyan dengesi Y_t^* duzeyindeki gelir farki minimize etmekti. Enflasyon tarafindaki hedefi ise enflasyonun optimum durumundaki sapmalari minimize etmek. optima duzeyde sifir olarak kabul ediliyor.

Introduction

It is a well-known fact that human civilisation began with agriculture and  food is probably the biggest single influence on  the lives and health of people. Since the beginning of time; human beings have struggled for food and water. It appears this battle will never stop  as long as the world revolves. After World War II, however, it seemed as if human kind at long last were winning the battle against hunger (Time, 1974). Since 2002 and especially for the

Figure 1 2008 Food Price Crisis

last 5 years the price of globally traded food commodities have risen dramatically and peaked at 2008 due to many different reasons (Figure 1). Although, it is seriously difficult to determine why food price has been increasing, Henry (2009) pointed out that there are five main reasons for the food price crisis. These include high energy costs, weather related shortages, depreciation of the dollar, increased demand from developing countries, and low reserve levels. In addition, O`Keefe (2008) stated that between the beginning of 2006 and early 2008, as can be seen in figure 1, the overall world staple food such as rice, wheat, maize, price for rice increased by 217%, wheat by 136%, maize by 125% and soybeans by 107 %. Another study by the BBC (2008) showed that the average global price for wheat ,soya rice and corn rose by 130%, 87% , 74%, 31% respectively as shown in Figure 2. However, the challenge to pinpoint precisely the fundamental causes of international food crisis and its effects still remain (Conceição and Mendoza, 2009). In order to understand what is actually behind the food price inflation, it is fundamental to realise the structural causes of food insecurity and distinguish which one is based on truths or myths. Hence, this essay, will attempt to analyse the possible factors such as the production of biofuel and high energy cost, increased demand and changing diet habits from developing countries, its impacts on the governments and consumers with some underestimations and exaggerations of the facts behind the staple food prices crisis.

Figure 2 Different types of food and the percentage of increasing price rate.

Time. 1974. Special Section: THE WORLD FOOD CRISIS. [ONLINE] Available at:http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911503-1,00.html. [Accessed 03 September 11].

UN Department of Economics and Social Affairs, The Millennium Development Goal Report 2010, p 11, [ONLINE] Available at http://www.unfpa.org/public/site/global/lang/en/pid/6090. [Accessed 03 September 11].

World Crisis. 2008. Global food crisis. [ONLINE] Available at: http://www.world- crisis.net/food-crisis.html. [Accessed 03 September 11].

****

Source: International Energy Agency, Energy Poverty Report 2010

IEA estimates that 1.4 billion-almost 20 percent of the world population- lack access to electricity and that 2/7 billion people -nearly 40 percent of the global population- depend on traditional us of biomass for cooking (Table 1)

 Source:  International Energy Agency, World Energy Outlook 2010

According to recent projection by the United Nation (UNDP 2009) that world population is projected to grow by 0.9% per year on average, from an estimated 6.7 billion in 2008 to 8.5 billion in 2035. Population growth is an important factor of the amount and type of energy use and energy demand. Increased population are moving constantly from a rural area to urban that why energy demand of the world has increased dramatically (Table 2).

In 2009, for the first time in history, the world’s urban population was larger than the rural population... Continuing rapid urbanisation will push up demand for modern energy services, as they are more readily available in towns and cities. Providing access to modern energy for poor urban and rural households will remain an increasingly pressing challenge (WEO 2010).

Population increase and urbanization across the world, and increased commercial possibilities as a result of globalization give rise to a continuous rise in the demand for energy.( Ministry of Energy 2011)

Although, all these and rest problems have been widely recognised agreement on the best solution has not been reached. In order to solve these problems, there are three main suggestions, raising awareness of how to use and save energy source efficiently, investigating on new energy source area like renewable energy and working to create global prosperity with most developed countries like USA, Japan, UK and International Institutes like UN, EU, IMF and World Bank.
Our world should to struggle increasing energy demand problem which is one of the most difficult challenge for humankind. According to World Energy Outlook the aggregate energy demand all over the world is estimated to rise over 100 percent to 30.1 million Giga-Watt‐hours by the year 2030 and world primary energy demand increases by 36% between 2008 and 2035, or 1.2% per year on average(WEO 2010). Therefore, every single person must do something to against this scarcity. People have not a variety choice to fight this challenge; however, there are some applicable solutions in our daily life such as stopping energy wastage and investing in research and development in order to use energy more efficiently. For example, people may start their own house, because private houses are particularly large energy consumer in the world. Ranking among the most inefficient energy consumers households lighting air conditions systems and electrical devices in the standby mode. For instance, in Europe`s households there are over 200 million TV sets using approximately 15 billion kilowatt hours of electricity per year in standby mode alone (Infineon 2010).

Another efficient solution for high energy demand may be renewable energy source. Today, oil, and natural gas are forming main energy source, unfortunately, the world`s primary energy sources are limited, and they are being depleted every recent day, and concordantly energy prices are rising.  Increased energy prices make accessing difficult for people living in poverty condition.  For these reason, people have to find new energy resource. Renewable energy may be the best alternative as a secondary energy source for humankind. Solar energy, wind power energy, biomass energy, geothermal energy and hydroelectric energy can be an example for renewable energy. Therefore, the potential of renewable energy is unquestionably large that`s why many experts think that renewable energy sources will have to play a main role in moving the world onto a more secure, reliable and sustainable energy path. Government should support and increase investigation on this area not only the long-term economic welfare and energy supply security but also environmental benefits they can brings.

The world`s energy demand problem, needless to say, richest countries and international organisations have to play a significant role that they must act in a word. Because of that, the total world`s energy source are consumed by the developed countries whereas, at the other side 1.4 billion people can access basic energy source such as electricity. Today, energy scarcity seems to be only undeveloped countries’ problem but it is not true. As long as they are remaining be indifferent to energy scarcity, foreseeable future this problem will become a part of developed countries people`s life. Therefore, all world, whether developed or not, must find a solution this problem as much as they as can.

In conclusion, to promote energy efficiency, and to prevent energy wastage are probably the best solution because it brings saving not only our current energy source but also reduce our energy bills. The second solution is to broad using renewable energy source all over the world with new investigations and researches Final solution is that developed countries should take a role to solve this problem and to increase rising awareness for energy via global organisation and their campaigns. In brief, whereas there is no certain solution for energy scarcity problem in the world people can do something because humankind being able to think ahead and prepare for the changes to come thus, the best protections against global energy scarcity problem are global awareness, global movement and global prosperity.

Sources

Bellamy, C 1999, 'The State of the World’s Children 1999 Education', United Nation Children`s Fund, UNICEF, 92-806-3389, UN, New York.

Energy Poverty 2010, 'How to make modern energy access universal ?', Annual Report, Paris.

HDR 2006, 'United Nation Human Develpment Report', United Nations Development Programm, United Nation, 0-230-50058-, UNDP, New York.

Infineon. (2010). Using Energy Efficiently. Available: http://www.infineon.com/export/sites/default/media/regions/at/brochures/IFAT_Energieeffizienz_E.pdf. Last accessed 06th Feb 2011.

Kansoy, Fatih, (2010). An Essay on Energy, Renewable Energy and Turkish Economy. In Energy Conference. Izmir-Turkey, 16.02.2010. Izmir: the Izmir University of Economics. p 2

Legros, Havet, and Bruce 2009, 'The energy situation in developing countries', Review, Environment and Energy Group, United Nations Development Programme, UN, New York.

UNDP 2009, 'World Population Prospects: The 2008 Revision', 2009, UNPD, New York.

WEO 2010, 'World Energy Outlook', Annual, World Energy Outlook, International Energy Agency, 978 92 64 08624 1, IEA, Paris.

Republic of Turkey Ministry of Energy - 2008_Faaliyet_Raporu_EN, http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar_EN/2008_Faaliyet_Raporu_EN.pdf (accessed February 6, 2011)

‘A nation without a language is a nation without a heart’

Since the ancient origins of primitive society, there is no doubt, language has always played the most significant role in human`s and non- humans` life. The language is a combination of symbolic communication using words, sounds and body language in order to understanding each other. Even though some people claim that language are unlike organisms, (Mufwene, S 2004) it is a well-known fact that languages are born and die as an organism or as cultures have risen and fallen, so languages have emerged and disappeared. What does it mean to say a language is endangered or language death? One answer is from Anthony C. Woodbury (2010). “An endangered language is one that is likely to become extinct in the near future. Many languages are falling out of use and being replaced by others that are more widely used in the region or nation, such as English in the U.S. or Spanish in Mexico.” Another obvious answer is “to say that a language is dead is like saying that a person is dead. It could be no other way – for languages have no existence without people. A language dies when nobody speaks it anymore.” (Crystal, 2003)

Although some people claim that endangered languages is not worth keeping alive accents that are occasionally only spoken by a small number of people, (de Castelle reported in Denis Bider, St. Kitts ,2010) governments or international organisation, such as UNESCO, have to take precautions to saving endangered language because of that “Language is not only an element of culture itself; it is the basis for all cultural activities” ( Bloch and Trager cited in  Crystal,2003), its express identify and everyone cares about their identity and also languages are repositories of history. ‘When you lose your language . . . you exclude yourself from your past’ (Van Hoorde cited in Crystal, 2003),

It has been asserted that taking precautions to save endangered languages is a futile waste of effort because of that extinction language is a natural process, hence, you cannot be accomplish to stop this process. It is further claimed that any reduction in the number of languages is a benefit for mankind, and not a tragedy at all. “In an ideal world, according to this view, there would be just one language, which would guarantee mutual understanding, enlightenment, and peace. Any circumstances which reduce the number of languages in the world, thereby enabling us to move closer to this goal, must therefore be welcomed. (Crystal, 2003)  However, we can see very clearly that there is no only one natural reason for language extinction but also has done intentional harmful effects on language by human. For example, when European invaders exterminated the Tasmanians in the early 19th century, an unknown number of languages died as well. (Woodbury, 2010)  Moreover, we cannot proof that just one language in the world will be efficient. Suffice it to say that all the major monolingual countries of the world have had their civil wars, and that as one reflects on the war-zones of the world in the last decades of the twentieth century, it is striking just how many of them are in countries which are predominantly monolingual – Vietnam, Cambodia, Rwanda. It is, in short, a total myth that the sharing of a single language brings peace, whichever language it might be. (Crystal, 2003)

The most important reason of why we should try to save endangered language is that languages are fundamental part of our culture. They relate to our local customs (such as dress), beliefs, rituals, and the whole panoply of personal behaviours. And of all behaviours, language is the most ubiquitous. (Crystal, 2003)

Another significant effect of saving endangered language is that languages are providing to define our identification. The identity is what makes the members of a community recognizably. If we want to make sense of a community’s identity, we need to look at its language. When a community loses its language, it often loses a great deal of its cultural identity at the same time. In other words, language is a powerful symbol of a community’s identity. Much of the cultural, spiritual, and intellectual life of a people is experienced through language.

The last considerable reason for that why we should struggle to saving endangered language is that languages keep our cultural history. The cultural history consist of  ranges from prayers, myths, ceremonies, poetry, oratory, and  technical  vocabulary to everyday greetings, leave takings, conversational styles, humour, ways of speaking to children, and terms for habits, behaviours, and emotions. (Crystal, 2003) When a language is lost, all of this must be refashioned in the new language—with different words, sounds, and grammar— if it is to be kept at all. A people’s history is passed down through its language, so when the language disappears, it may take with it important information about the early history of the community.

In conclusion, ourselves, governments or international organisation, regardless of who should try to save endangered language in order to maintained our cultural and historical identity. Therefore everyone should be concerned because if the language become extinct, it is everyone`s loss. : “The world is a mosaic of visions. With each language that disappears; a piece of that mosaic is lost.” Therefore it is already too late for hundreds of languages. But for the rest, the time is now. (Aryon Dall’Igna Rodrigues, reported in Crystal ,2003)

REFERENCES

Anthony C. Woodbury (2010). Linguistic Society of America [online]. [Accessed 29 November 2010]. Available from: <http://www.lsadc.org/info/ling-faqs-endanger.cfm>.

David Crystal (2003). Language Death. 1st. ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Denis Bider, St. Kitts (2010, November). Are Dying Language Worth Saving ?. (11304255). BBC, London. Available from: <http://www.bbc.co.uk/news/magazine-11304255>. Accessed: 30th November 2010.

Mufwene, S (2004) Language Birth and Death. Annual Review Anthropology. 2004. 33:201–22 (33.070203.143852) p:203

Since the begining of life, human beings have  struggled against illnesses and still  going on struggle today as well. Whether or not we know these diseases`s names and cure, our fight will never stop as long as the world revolves.There are many illnesses, which affects society and personal, like mental illness,psychological illness and genetic illness in the world.Schizophrenia is one of the most prevalent illness among mental illnesses.

First and the foremost, we must answer this question “what does schizophrenia mean?” As stated in World Health Organization`s article`Schizophrenia and public health` by Barbato (2007) The term Schizophrenia was coined  at the beginning of this century by the Swiss psychiatrist Bleuler. It refers to a major mental disorder, or group of disorders, whose causes are still largely unknown and which involves a complex set of disturbances of thinking, perception,affect and social behavior.The another definition  is that “Schizophrenia is a serious mental health condition that causes disordered ideas, beliefs and experiences. In a sense, people with schizophrenia lose touch with reality and do not know which thoughts and experiences are true and real, and which are not.”(Schizophrenia,2010)

This essay will examine the causes of Schizoprenia as a mental illness  physical,psychological factors  and some of the effects on public health and economic costs.

To begin with,nowadays,there is no single day without groungbreaking discovery in the field of genetic area. Scientist finds new connections between our genetic code and illnesses. Likewise, hereditary (genetic) are thought to be important reason for Schizophrenia by experts.For instance, person who has a member of close family with Schizophrenia are  more likely develop the illness than the person who has no members with the illness. This is 10 times the normal chance.(Schizophrenia, 2010).

Although genetic factors may influence on our health, this is not only reason for incidence of schizophrenia, the enviromantal and social factors are effective as well. When we look at rate incidence and prevalence of schizophrenia in the world we can see very clearly that high rate of illness are in third world countries. Living in poverty, having no jobs, being homeless and being physically and emotionally abused  might be important factors on emerging this illness. As a result, although,there is no exact cause of schizophrenia such as heart attact but the factors which  meationed above seem to cause of schizoprenia.

Alongside the causes, Shizophrenia also has crucial effects on personal and public life and health and it has big economic costs.

There are two significant effects of schizophrenia on personal and public health.In fact, we cannot distinguish personal health and public health as an independent two things because of that all society are comprise of individual person,therefore, we can establish a correlation between person and community. If the person is ill,it means that the community will ill too.For instance, a person with Schizophrenia may believes that his neighbour are spying on them with hidden cameras in every room,or planning to kill him.Another example is that a worker or civil servant with schizophrenia can not finish his tasks and missions because of lack of motivation which is one of the important sympton of schizophrenia. Consequently,it will affect not only one person with schizophrenia but also on public health.

Another important effects of schizophrenia on economics costs.As stated by McEvoy JP (2007), the costs of schizophrenia  is a total of about $ 63 billion a year for direct treatment, social and family costs. However, the costs consist of such a huge amount of money; the greatest cost of schizophrenia is person with illness non-economic costs to that who has it and his family.

In summary, WHO (world health organization) (2011) argues that there are about 24 million people in the  worldwide with this illness. So far as Barbato (1997) no society or culture anywhere in the world has been found free from schizophrenia. It has extremely significant effects on our lives and well-being. According to WHO`s data, Schizophrenia affects about 24 million people worldwide and it is a treatable disorder, treatment being more effective in its initial stages. The best protection against schizophrenia is global awareness. All in all the effects of schizophrenia affect not only personal health but also public health, therefore, the governments, NGO and international organizations should take part in this struggle to against schizophrenia.

References

Barbato (1997), “Schizophrenia and Public Health”, National for Mental Health, vol. 4, no. 97, pp. 2.

McEvoy (2007), “The costs of schizophrenia.”, The Journal of Clinical Psychiatry, vol. 68, no. 14, pp. 4-7.

(2010). Schizophrenia. Available from: Patient Information Publications, Web site: http://www.patient.co.uk/health/Schizophrenia.htm [Accessed: January 19, 2011].

(2010). Schizophrenia. Available from: Patient Information Publications, Web site: http://www.schizophrenia.com/szfacts.htm[Accessed: January 19, 2011].

Dünya da gıda fiyatları neden artıyor ? Somali`deki açlık krizinin nedeni sadece kuraklık mı ? Gıda fiyatları artışı ile Mısır,Suriye,Tunus ve digger Arap ülkelerindeki ayaklanmaların ne alakası var? Dünya da gıda üretimi ve tüketimindeki çarpıklıklar neler ? gibi konulara değinmeye çalışacağım yeni yazılar yazmayı planlıyorum.

Gıda Fiyatları Neden Artıyor ?

Hiç kuşku yokki medeniyet tarım ve tarımdaki gelişmeler ile başlamıştır. İnsanlık tarih boyunca yiyecek ve içecek için gerek doğa ile gerekse kendi arasında mücadeleler vermiştir. Bu yüzden gıda ile ilgili en ufak değişiklik insanlık için her daim çok önemli olmuştur. Gıdaya ulaşım,gıda güvenliği,ve gıda fiyatları 21.yy`da bile insanlığın en önemli mücadele alanıdır. Birleşmiş milletlerin “Millennium Development Goal 2015” hedeflerinin en başında açlık ve fakirlikle mücade yer almaktadır. Hal böyle iken insanlığı bu kadar ilgilendiren gıda fiyatları neden artar ve buna neden izin verilir ?

A)     Enerji Fiyatlarının Artması

Bugün modern tarım diye ifade edilen tarımın büyük bölümü makineli tarım şeklinde yapılmaktadır. Bu yüzden başta petrol olmak üzere elektrik gibi enerji kaynakların fiyatlarında meydana gelen değişiklikle doğrudan veya dolaylı bi şekilde gıda fiyatlarını arttırmaktadır. Örneğin buğday tarlasındaki mahsulunu toplamak isteyen bir köylü eğer traktörünü tarlaya sürebilmesi için yapması gereken masraf geçen yıla nazaran iki kat artmışsa bu durum hiç kuşkusuz ürün maliyetini arttırıp şehirdeki ailenin sofrasına gelen ekmeğin fiyatı artacaktır.

Diğer bir etki alanı ise ulaşım masrafları. Bugün dünyada birçok gelişmiş ülke artık tarımdan daha doğrusu sanayi ve üretim sektöründen elini eteğini çekmiş hizmet sektörüne yoğunlaşmıştır. Ancak bu gıda bir yerlerden ithal edilmeli. Ulaşım  ise yukarıda değinildiği gibi büyük oranda petrole dayalı. Petrol fiyatlarındaki bir artış, gıda ithalat maliyetini dolayısı ile gıda fiyatlarının dünya genelinde artışına neden olacaktır. Dolayısı bu güçlü korelasyon nedeniyle enerji fiyatlarındaki artış gıda fiyatlarınına artmasına neden olan önemli etkenlerden biridir. Dünya Bankası tarafından yapılan bir tahmine gore enerji maliyetlerindeki artisın gıda fiyatlarındaki toplam artisan %15-20 lik kısmını oluşturmaktadır.

B)      Artan dünya nüfusu dolayısı ile gıdaya olan talebin artması ve değişen tüketim alışkanlıkları

Dünya nüfusu 1950 de 2.5 milyar iken bugün 7 milyar ve 2050 de 9.2 milyar olacağı tahmin ediliyor. Dolayısı ile birçok uzman artan nufüs ile birlikte gıda talebinin de hızla yükseldiği ve bu nedenle fiyatların artmasında nüfus artışının önemli bir yeri olduğu görüşünde. Ancak bu maltus vari açıklama bence gerçeği yansıtmaktan biraz uzak hatta mantıksız da diyebilirim. Çünkü artan nüfus ile birlikte parallel olarak hatta daha yüksek bir ivme ile teknoloji-bilgi girdisi ile birim alandan elde edilen verim artmaktadır. Maltusun insan nüfusu geometrik tarım alanları aritmetik artar saçmalamasının türevlerini malesef bugün hala kullanan uzmanlar söz konusu. Ancak burada önemli olan kısım şu “değişen tüketim alışkanlıkları. Dünya tarihinde ilk defa bu yıl kentlerde yaşayan insan sayısı kırsal kesimde yaşayan insan sayısını geçti. Bu durum otamatik olarak sosyo-ekonomik birçok yeniliği beraberinde getiriyor. İnsanların artan gelirleri tüketim kalıplarının değişmesine ve gelişmesine neden oluyor. Örneğin ortalama bir çinli 1980 de yılda 20kg et tüketirken bu rakam 2007 de 50kg`a çıkmıştır ve çıkmaya da devam ediyor. Tüketim kalıbındaki bu değişim tek bir ürünün fiyatını değiştirmekle kalmıyor. Örneğin FAO verilerine gore 1kg buğday üretmek için ortalama 1-2 litre su gerekirken 1 kg et için bu rakama 10-13 litreye kadar çıkmaktadır. Dolayısı ile tüketim kalıbındaki ufak bir değişiklik bir çok faktörün etkisi ile digger ürünleri de etkiliyor.Bu yüzden artan nüfus ile birlikte artan gelir,özellikle çin,hindistan,brezilya gibi ülkeler, talebi arttırmasının yanı sıra tüketim kalıbını değiştirip nisbi olarak daha az bulunan ve pahalı diyebileceğimiz gıdalara yöneliş otomatik olarak dünya gıda fiyatlarını yukarı yönlü değişmesine neden oluyor. Ancak bugün ortalama bir amerikalının yediği miktar ile bir çinlinin yediği miktar arasında beş-altı kat fark olduğu düşünülür ve bu firkin yavas yavaş kapandığı dikkate alınırsa gıda fiyatlarının artmaya devam edeceği ön görülebilir.

C)      Biyo Yakıtlar ve Gıda Fiyatları Üzerine Etkileri

Son yıllarda üretimi ve kullanımı hızla artan biyo yakıtlar dünya gıda fiyatlarının artmasında en önemli etkenlerden biri hatta en önemlisi. Global çapta sürdürülen “yenilenebilir enerji,çevremize duyarlı olalım biyo yakıt kullanalım, çevreyi kirletmeyen yakıt” v.s gibi şatafatlı ve sinsi sloganlar yüzünden bugün dünyada milyonlarca insan açlık sıkıntısı çekmektedir. Nasıl ? biyo yakıt denilen şey buğday,mısır susam v.s gibi temel gıda ürünlerini bir takım kimyasal üretim metodlarından geçirerek benzin elde edilmesidir. Yani tarlalarda üretilen mısır insanların midesi için değil arabaların benzin depoları için üretilmesidir. Bunu meşrulaştırmak için ise “çevreye duyarlı “ sloganları kullanılıyor. Henüz çevreye duyarlığı konusunda bile tam bir mutabakat olmamasına ragmen yani birçok uzmana gore üretiminde kullanılan kimyasalların çevreye oldukça zarar verdiği belirtiliyor. Herneyse, işte buğdayı ekmek yapıp afkikalının karnını doyurmak için üretmekten vazgeçip amerikalının cipinin benzini için üretmeye başlayınca buğdayın otomatik olarak fiyatı artmaktadır.

Batının batmışlığını ve iki yüzlülüğü anlamak için sadece bu biyoyakıt`a yaklaşımlarını incelemek yeter.  Örneğin, Almanya başbakanı Angela Merkel diyorki
“gıda fiyatlarının artmasının nedeni kalitesiz tarımcılık ve gelişmemiş ülkelerdeki tüketim kalıbının değişmesidir.Söylendiği gibi biyo yakıtlarla alakası yoktur.”

Diğer bir örnek ise Nisan 2008`de ABD başkanı George W.Bush`dan geliyor. Ne diyor Bush ?

“ Gıda fiyatlarının artmasında%85 oranındaki neden hava şartları ve artan enerji fiyatlarıdır digger %15 ise biyoyakıtlardan kaynaklanmaktadır.

Peki bu konunun uzmanları ne diyor ?

Dünya Bankası diyorki “dünya gıda fiyatlarının artmasının %66 oranındaki nedeni artan biyoyakıt kullanımıdır.”

IMF ise bu rakamı biraz daha yukarı çekip bu oranın %71 olduğunu söylüyor.

Diğer önemi bir açıklama ise The Guardian`dan. The Guardia`a gore dünya gıda fiyatlarının artmasında biyo yakıtların %75 oranında etkisi mevcut.

Halböyle iken Angele Merkel ve G.W.Bush`un bu iki yüzlülükleri neden ? Bunu anlamak çok zor değil. Çünkü dünyanın en  büyük biyo yakıt üreticileri Avrupa ve Amerikadır.

Uzmanlara gore bir tank biyoyakıtlı benzin için gerekli tahıl ile bir insan bir yıl boyunca karnını doyurabilir. Hasılı iki yüzlülüğü ve şatafatlı sloganları bir tarafa bırakıp tarımı benzin depose için değil insan için yapmaya başlamalı dünya.

D)     İklim Değişiklikleri

Açlık ve kıtlık deyince görsel medyanın önümüze koyduğu “ellerinde boş kaplarla sıcakta kuru çölün ortasında sırada bekleyen afrikalılar”  fotoğrafı dolayısı ile açlık ve kıtlığın dolayısı ile gıda fiyatlarının artmasını hemen kuraklı v.s gibi mevsimsel etkilere bağlıyoruz. Halbuki bu etki düşündüğümüz kadar büyük bir etkiye sahip değil. Bu ön bilgiyi açıkladıktan sonra son yıllarda artan globan ısınmanın gıda fiyatlarına etkisinden bahsedelim. Son 20 yıl dünya üzerinde global iklim felaketleri ile karşı karşıya dünyamız. Örneğin ABD`deki katerina kasırgası 100 yılda bir olma ihtimalı olan bir olay. Aynı şekilde geçen yıl Rusya başbakanı artan hava sıcakları sonrası “bu havalar rusya için çok yabancı.son bin yılın en sıcak yıllarını yaşıyoruz” şeklinde bir açıklama yaptığı ve Avusturalyanın tarihinde 2001-10 yıllarının en sıcak 10 yıl olduğunu düşünürsek iklimin dünyamızı nasıl etkilediğini anlamamız daha da kolaylaşır. Ancak NASA`dan bir uzmanın yaptığı açıklama bu işin sürüp gideceği yönünde. Özellikle 2012 de global çapta büyük doğal afetlerin yaşanabileceği uyarısını yapıyor. Hal böyle iken, aşırı yağmur ve kuraklık arasında gidip gelen dünyanın elbette tarımsal üretimi de etkilenecektir ve etkilenmiştir.

E)      Global finansal krizler ve Finansal spekülasyonlar.

Gıda fiyatlarının bağlı olduğu abd dolarına olan güvenin son yıllarda azalması global gıda fiyatları üzerinde ciddi spekülatif hareketlere sahne oldu. Diğer bir etken ise benim gıda borsası dediğim buğday v.s gibi temel tüketim maddelerinin alınıp satıldığı borsalar aracılığıyla yapılan finansal spekülasyonlar. Hayatında hiç mısır tarlası görmemiş, buğday başağını eline almamış insanlar ufak bir ekran üzerinden tonlarca buğday alıp satıyorlar. Finans ve reel sektörün bu kadar iç içe girdiği günümüz ekonomik yapısında borsadaki buğdayın  fiyatında gerçekleşen ufacık bir oynama reel dünyada ciddi bir etki yapmaktadır. Özellikle finansal ürünlerin kriz dönemlerinde riski artıp getirisi düşünce finansal aktörler bu tarz ürünlere yönelmektedirler. Dolayısı ile 2008 global finansal krizi dolaylı bir şekilde gıda fiyatlarını ciddi oranda etkilemiştir diyebiliriz.

F)      Ticaret Bariyerleri

Özellikle gelişmiş ülkelerin gelişmemiş ya da gelişmekte olan ülkelere yönelik uyguladıkları doğrudan ve dolaylı ticaret engelleri nedeniyle gıda fiyatları artmaktadır. Kendi ülkesindeki az sayıdaki çiftçiyi korumak isteyen gelişmiş ülkeler gelişmekte olan ülkelere akla hayale gelmeyen kısıtlamalar koymaktadırlar. Buda fiyatın piyasada oluşmasını engelleyip kısıtlı bir arz dolayısı ile yüksek bir oranda fiyat oluşmasına neden oluyor. Avrupada ABD`de artan gıda fiyatları otomatik olarak gelişmemiş ülkeleri de etkiliyor. Diğer bir ticaret engeli ise tam tersi yönde. Biraz önceki ithalat yasaklarına karşı bu sefer ihracat yasakları fiyatların piyasada oluşmasını engelliyor. Örneğin kendi nüfusunu beslemek adına temel gıda maddelerinin ihracatına kota ya da tamamen engelleyerek oluşturulan ihracat kısıtlamaları bügün dünyada hala geçerli. Çin,Vietnam,Hindistan pirinç ihracatını çok yüksek oranda kısıtlamışlardır. Aynı şekilde Pakistan ve bolivya gibi ülkeler ise buğdayı kazakistan ise ayçiçeğinin ihracatını kısıtlamıştır. Bu ve benzeri ticaret kısıtları arzı ve talep dengesini global ölçekte etkileyip fiyatların yüksek bir oranda oluşmasına neden olmaktadır.

G) Israf ve Adaletsiz Gelir Dağılımı

I) Devlet Sistemleri ve Durumlar -Demokrasi ve Ic Savaslar-

yine yoruldum yazmaktan. diğer yazıları daha sonra ekliyeyim. ayrıca kaynakça da eklemem lazım.böyle yazı yazmaya başlayıp sonra yarısında bıraktıkça “benden akademisyen olmaz” diyor ve “acaba yol yakinken dönsem mi bu gavur ellerden” diye soruyorum kendi kendime.

Şimdi soru ve cevaplarla bir kaç önemli noktaya temas edelim.

A)     Tercih sırasında en çok neye dikkat etmeliyiz ?  En iyi tercih listesi hazırlamanın Püf Noktaları Neler ?

Herşeyden once bu işin bir matematik işlemi ve sayıları büyükten küçüğe sıralama işlemi olmadığının farkında olmamız gerekiyor. Yani “ benim puan 500  ama ben 450 lik  AAAA bölümü seviyorum puanım boşa gitmesin diye üst sıralara BBBB bölümünü yazdım” gibi akla hayale sığmayacak saçmalıklardan uzak duruyoruz. Puan kısmı sınavlardan önceki işti. Oturup çalışıp alabildiğince yüksek puan alma görevi artık bitti bu süreçten sonra puan ile değil “meslek” ile ilgilenmek gerek.  Evet,tekrar etmek gerekirse tercih yaparken dikkat edilmesi gereken puanlar değil bölümlerdir. Yoksa puanım boşa gitmesin diye ömrün boşa gider. “Ilk sıralara tıp yazayım şık dursun sonra biraz mühendislik ardında istediğim öğretmenlik bölümünü yazayım” demeyin.

Kafanızda en az 25 yıl boyunca yapmaktan sıkılmayacağınız bir meslek belirleyip tercihlerinizi ona gore yapmalısınız. Bunu yaparkende çok ciddi bir düşünce evresinden geçmelisiniz. Özellikle o meslekte hali hazırda çalışan insanlara aklınıza takılan her türlü soruyu sormalısınız.  Daha once hiç o meslek ile ilgili hayal kurdunuz mu ? Rüya gördünüz mü ? Bir kitap okurken bir adım atarken bir iş yaparken “ben ilerde AAA mesleğine sahip olursam bu bu yaptığım hareket işime yarar” dediğiniz oldu mu ? Cevaplara gore bir yol haritası belirleyiniz. İç ve dış analizler yapın. Mesela  bu AAA mesleği için  X özelliğim çok kuvvetli ama Y özelliğim çok zayıf. Ayrıca AAA mesleğinin Z özelliğinden dolayı yakın gelecekte eskisi kadar önemli olmayabilir.Ya da K özelliği bu mesleğe gelecek adına umutla bakmama yardımcı olur gibi.  Kuvvetli zayıf fırsat ve tehdit analizlari yapmalısınız. Yoksa komşu kızına hava atayım, facebook profilinde “möhendis” yazması için meslek tercih edilmez.

B)     “Geleceğin meslekleri hangileri ?” “Gelecek 20 yılda en çok para kazandıracak meslekler” hakkında bilgi verir misiniz ?

Tercih yaparken kesinlikle böyle saçma sapan ve gayri ciddi klişeleşmiş yazı ve dedikodulara  kulak asmayın. Benim çocukluğumda Türkiyede geleceğin mesleği olarak adlandırılan “moleküler biyoloji ve genetics” bölümü söylemi ile gaza gelip bir çok zeki insan heba oldu. Evet dünyada çok önemli bir alan olan bu bölüm malesef henüz  mevcut Türkiye`mizde  anlatıldığı gibi bir konumda değil. Elbette ben bu iş için bçilmiş kaftanın Türkiye`de lisans eğitimimi alıp yurt dışı doktorası ile bu işi uzun soluklu yapacağım diyen varsa saygımız sonsuz. Ama 4-5 yıl genetic okuyup insan`nın DNA haritasını ezberleyeceğini sanan zihinler lütfen dikkat. “Geleceğin meslekleri”  başlığı taşıyan tavsiye yazılara lütfen dikkat.

C)     Bölüm mü önemli üniversite mi yoksa şehir mi ?

Böyle soruların kesinlikle tek bir cevabı yok. Evet TIP, Öğretmenlik, Hakim ve Savcılık düşünenler için Hukuk, KPSS v.s sınavlar ileHakim, Kaymakam,Sayıştan Bakanlık müfettişliği v.s düşünen İİBF, PDR, v.s gibi bölümler için ne şehir ne de üniversite o kadar önemli değil. Hepsi okul biter bitmez TUS, Hakimlik savcılık sınavı, KPSS gibi sınavlara giriyorlar ve bu sınav sonuçlarına gore mesleki atanması yapılıyor. Erzincan Hukuk mezunu Savcı olabilirken Galatasaray hukuk mezunu bu sınavı kazanamayabilir. Aynı şekilde Van Tıp  mezunu girdiği TUS ile Çapa Tıp fakültesine atanabilirken Cerrahpaşa Tıp mezunu ufak bir devlet hastanesine atanabilir ya da kazanamayıp pratisyen kalabilir ve bunların atanmasınde hiç bir şekilde bölümün etkisi olmamaktadır. Tıpkı KPSS ile atamalarda olduğu gibi. Dolayısı bazı bölümleri üniversiteden ve şehirden bağımsız düşünmek gerek.Kazandıktan sonar da hedefimizdeki mesleğin yeterlilik sınavına kilitlenmek gerek.

Bunun yanı sıra eğer özel sektörü düşünüyorsa işletme tarsi bölümlerden birini seçecekseniz burda şehir ve üniversite seçimi çok önemli olmaktadır. Üniversite hayatınız boyunca kurs imkanları,dil,staj, network v.s gibi kendinizi geliştirmeniz için olmazsa olmazlar bazen okuduğunuz şehirde olmayabilir. Dolayısı ile sözü yine en başa getirip tercih yaparken üniversitenin ilk gününü değil son gününü yani mezun olduğunuz günü düşünerek karar verin. Yani mezun olur olmaz olmak istediğiniz mesleğin gerekliliklerine gore tercih belirleyin. Örneğin hayalinizde savcı/hakim olmak var ve sizing Istanbul/Ankara/izmir gibi şehirlerdeki hukuk fakültelerine puanınız yetmiyor ama yine aynı üniversitelerin iktisat işletme v.s bölümlerine puanınız yetiyor madem öyle puanım boşa gitmesin deyip saçma bir hareketle böyle bir tercih yapmayın. Eğer puanınız erzincan hukuk fakültesini tutuyorsa yine orayı yazın. Çünkü siz hukukçu olmak istiyorsunuz.Puanınız yerine ömrünüz boşa gider.

D)    Mühendislik mi ? Tıp mı ?

Ülkelerin gelişmişlik düzeyleri ile o ülkelerdeki mühendislik eğitiminin populeritesi arasında ters bir orantı vardır dersem sanırım fazla abartmış olmam. Dünyanın mühendis talebinin büyük bir oranını karşılayan hindistan ve çin gibi ülkelerde mühendis olabilmek oldukça yüksek puan gerektiren bir uğraştır. ABD gibi ülkeler ise mühendis ihtiyacının çoğunu kendi yetiştirdiği elemanlardan ziyada yurt dışından ihraç ettiği insanlarla karşılamaktadır. Ya da mühendislik işlerini onlara yaptırmaktadır. Ancak işin bilim kısmı olan fizik,kimya,biyoloji,astro fizik v.s gibi pür fen bilimleri alanine yani işin teorisine ve mutfağına yoğunlaşmakta ve buradan çıkan bilgi ile işin teknik kısmını başka yerlere postalamakta ve böylece katma değerden maksimum yararlanmaktadır. Bir başka örnek bizim ülkemizde. Yıllardır Türkiye birincileri hep mühendislik fakültelerine gittiler. Ancak son yıllarda Türkiye`nin gelişmesine parallel artık birincilerin tercihleri yavaş yavaş Mühendislikten uzaklaşmakta TIP,Hukuk, İktisat, Felsefe gibi alanlara kaydığını görüyoruz. Dolayısı ile meslek seçiminde populeriteye gore hareket etmmemeliyiz. Evet öğrenci mühendisliği çok seviyordur,iyi araştırmış,alanında çalışan insanlarla konuşmuş ve bahsi geçen mühendisliğin kendisine gore olduğuna karar vermişse söyleyecek sözümüz yok ancak biraz öncede belirttiğimiz gibi puanım boşa gitmesin,eskiler mühendisliğin puanı çok yüksek demekki çok iyi bir alan gibi yanlış algılara kapılmasın. Nacizane tavsiyem arkadaşların meslek seçiminde insan ve insanı problemler ile  uğraşma yakınlığına gore meslek seçmeleridir. Gerek mesleki tatmin gerekse psikolojik olarak insan ile uğraşmak insane başka bir haz verecektir. Evet tüm bilimler bir şekilde insan ile uğraşır ama taktir edersiniz ki kalp ya da kanser çalışan bir TIP`çının kanserin etkisini azaltıcı bir ilaç bulması veya engelleyici ya da tedavi edici bir aşı geliştirmesi  ile NASA`da çalışan bir astro fizikçinin bilmem kaç milyar ışık yılı ötede dünyanın bilmem kaç milyon katı büyüklükte yeni bir gezegende bulduğu su kitlesinin insanlığa faydası ve bunun kişisel tatmini arasında büyük bir fark vardır. Tabi bu dünyaya bakış açısına gore değişir. Yani ben dünyanın ve dünyadakilerin hep insan için,insanlarında bunlar “insani” şekilde kullanması için yaratıldıklarını düşünüyorum. Tartışmaya açık bir konu.

E)     Sosyal Bilimler Hakkında ne düşünüyorsunuz ?

Hiç kuşkusuz bugün dünya sosyal bilimciler tarafından yönetiliyor.Düşünceleri yöneten insanlığı,parayı,bilgiyi ve bilmi yönetir. Düşüncelerin yönetimi ise sosyal bilimler ile olur. Insanlık tarihi boyunca düşünen ve fikir üreten insanların fazla olduğu devletler dünyaya hükmetmişlerdir. Yanlış hatırlamıyorsam bugün Amerika`da yapılan toplam doktora sayısı dünyanın bütün ülkelerininin toplamından daha fazla. Bu yüzden amerikanın dünyayı yönetmesine şaşırmamalıyız. Her bir doktora 5 yıl üzerinde ince ince düşünülmüş binlerce kelimeden  oluşur bu kelimeler ise onları okumaktan aciz insanları yönlendirmek,yönetmek ve mahvetmek için toptan tüfekten daha sağlam bir silahtır. Eğer Türkiye dünyanın geleceğine yön verecek bir ülke olmak istiyorsa ya da en azından kendi rotasını kendi belirleyecek bağımsız ve dik bir ülke olmak istiyorsa  sosyal bilimlere kat ve kat daha fazla önem vermesi gerekmektedir. Dünyayı yönlendiren paradigmalar son 300 yılldır hep batı tarafından üretildi ve dünya da 300 yıldır batı tarafından yönetildi. Ve malesef insanlık 300 yıldır pek fazla gülemedi. Bu yüzden Hukuk,İktisat,Tarih,Siyaset,Felsefe ve Sosyoloji/Antropoloji gibi sosyal bilimler ve onların türevlerinde ne zaman dünya çapında insanlarımız çıkar o zaman ülkemizin fen bilimleri de gelişmeye başlar uçakta üretiriz nükler silahta.Ama bu özgüveni bu kendini ve dünyanı tanıyabilme yetisi sosyal bilimler tarafından verilir insane. Bu açıdan 21.yüzyıl sosyal bilimlerin Türkiye`den yazılmasını dolayısı ile fenden TIP`a dünyanın sözünü dinlediği bir ülke olmak istiyorsak genç zihinleri bu alanlara yönlendirmeliyiz. Evet insanlık dertleri ile dertlenebilen bunların çözümü için kafa zonklatmayı planlayan gençler puanları yüksek olsa şimdilik nisbi olarak düşük görünen sosyal bilimlere yönlenmeliler.

F)     Özel Üniversiteler hakkında ne düşünüyorsunuz ?

Ben özel üniversitelerin çok daha fazla yaygınlaşmasını düşünenlerden biriyim.Ancak üniversitenin kelime kökündeki gibi üniversitelerin “şirket”leşmemesi koşuluyla. Bu açıdan özel üniversite tercihi yapacak arkadaşlar çok dikkatli olması gerekiyor. Lütfen tüm arkadaşlar seçmek istedikleri üniversitenin bölümlerini ve akademik kadrosunu incelesinler. Yani bölümlerin bahçesini,havuzunu ve bursunu değil üniversitenin en önemli parçası olan akademik kadrosuna baksınlar. Özellikle hocaların doktoralarını hangi üniversiteden aldıklarına dikkat etsinler. Bu hocalar bahsi geçen üniversitenin kendi hocası mı yoksa sadece ders vermesi için yarı zamanlı gelen hocalar mı olduklarını ayrıca önem versinler. Bunun dışında mezunlar şu anda nerede olduklarını sorsunlar. Mezunlar üniversitelerin meyveleridir. Meyvelere bakarak ağaç hakkında bir takım bilgiler elde edebilirsiniz. Mezun olan kişilerin çoğu eğer babasının işinde çalışıyorsa ya da mezun olduğu alanine dışında akademik olmayan işlerle uğraşıyorlarsa biraz daha düşünün o okulu. Hele hele mezunlar hakkında bilgi bulamadığınız okullara çok daha dikkatli davranın. Diğer bir nokta yüzde kaç burslu öğrencisi var diye inceleyin. Bunları burslu ya da burssuz okuyuyor olsanız bile yapın. O okullarda hali hazırda okuyan öğrencilerden okullarının “kötü” yönlerini sorun. Herkes iyi yönlerini söyleyebilir. Ancak herkes tarafından fazla önemsenmeyen kötü bir yön sizing tüm hayallerinizi yıkabilir.  Bu yüzden kimseden ayranım ekşi demesini beklemeden okulun kötü yönlerini araştırın zaten bunu araştırırken iyi yönlerini de bulmuş olacaksınız. Kısa vadeli tercihlerde bulunmayın. Yani okul size laptop ve yüksek bir oranda burs verebilir ama mezuniyetiniz ile okula girdiğiniz öğrenci arasında bir fark oluşturmayacaksa boşverin laptopu ve aylık bilmem kaç para bursu. Bunların hepsini alacağınız sağlam bir eğitimimle 5 sene sonar ilk maaşınızda elde edebilirsiniz ve bunların hiç birisi olmazsa olmaz değil.

Devam etmeye çalışacağım….Sorular yorumlar kısmına yazılabilir.

Aynı şekilde dünyanın bir başka taraflarından bir başka kriz olan lüks ve israf krizi. geçen nerede okudum bilmiyorum ama dünyada açlık sınırınde 1.4 milyar insan var iken obezite sınırında da yine 1.3 insan varmış. yani bizim iktisatçıların dediği gibi “kaynaklar kıt” değil kaynak dağılımında problem var. biri çok yiyor bizi yiyecek bulamıyor. bu iki zıt kavramı karşılaştırmak ayrı bir çalışma konusu. ama dediğim gibi zaman zaman zman.

bir diğer konu ise ekonomi ve politikanın birbirlerini etkileme mevzu. özellikle ortadoğuda yaşanan ve batıda “arab baharı” olarak adlandırılan özgürlük hareketleri ile onun arka planındaki dinamiklerden biri ve en önemlisinin ekonomik tabanlı olduğuna dair bir başka yazı. hatta bunun ile ilgili bir sunum yaptım ama onu yazıya dökebilecek yine zaman bulamadım.

daha sonra başta ingiltere ve avrupa eğitimi,akademik dünyası  hakkında artı ve eksileri ve bizim memleketle bir karşılaştırılma yapmayı planlıyorum. Bizden ne kadar ilerde olduklarını ancak ileriden aşağıya doğru bir çöküşün yaşandığını bizim ise ne kadar geride olduğumuzu ve yine ancak tırmanma şeridinde olduğumuzu biraz daha fazla çalışma ve gayret ile bir kaç 10 sene içinde onları geride bırakabileceğimize dair bir analiz…evet böyle bir analiz yazmayı planlıyorum. aslında kafada hersey hazır

mehmet akif ersoyun bir şiiri ve ortadoğuda yaşananları 100 sene öncesinden görmesine dair bir yazı…yani yaşananları akifin gözüyle neden sonuç ilişkisi içerisinde değerlendirip bu gelişmelerin bazılarının ölü doğduğunu bir kısmının saman alevi gibi olduğunu anlatmaya çalışacak bir yazı…evet böyle bir yazı var aklımda.

bunların dışında zaman yönetimi daha doğrusu zaman katliami nasıl yapılır ? zamanı en verimsiz şekilde nasıl heba edebiliriz?  bir çok işe bulaşıp hiç birinde istenilen sonucu elde edememenin pif noktalarını kendimden örneklerle açıklamayı planlıyorum. evet evet ben bir zaman katiliyim. katlettiğim zamanın haddi hesabı yok…

bunları buraya yazdım ki  belki bir şekilde motive sağlar ya da teşvik eder de faydalı bişiler yapmaya çalışırım.

Bu yazıyı daha doğrusu  sunumu geçen sene Türkiye`deyken BİSAV`da  biraz akademik biraz gayri akademik (başka güzel
bir kelime olmalı ) bir sunum için hazırlamıştım. O gün bugün derleyip bir yazı haline getirmeyi planlasam da zaman darlığından dolayı fırsat bulamamıştım. Gel zaman git zaman Hayek`in ömrünü çürüttüğü Londra`ya geldik ve yoğunluğun zirve yaptığı bu dönemde tüm işlerden elimizi çekip bu yazıyı hazırlamaya başladık, gecenin bir saatinde.

Benim gibi tembel öğrenci arkadaşlar bilir.Sınav dönemlerinde ders kitabı dışındaki kitaplar müthiş çekici gelir insana, eline alır 5-10 sayfa okur sonra  “ah sınavlar olmasa ne güzel okurdum seni” der bırakırsın, sonra ders çalışayım dersin bu sefer “spor yapayım” fikri gelir beynine çatar v.s ders yapmaman için şeytan dört bir taraftan çepeçevre sarar seni sonra yarım yamalak bir ders calısma ile sınava girer çıkarsın ve sınav döneminde 5-10 sayfasını okuduğun tarih,felsefe v.s kitaplarına bir daha da dokunmazsın. İşte benim bu yazıyı yazma durumumda aynı böyle. Bitirmem gereken 3-4 ders kitabı var ve  sayfası çevrilmemiş bana bakıyorlar. Ama biz elin Hayek`i ile uğraşıyoruz. Hemen o meşhur alamancı cümleyi kurayım. “İşte memleket bu yüzden geri kalıyor arkadaş. `Bizim` avrupada işler böyle değil. ” Dolayısı ile yazı`da tek tek akademik kaynak aramak beyhude bir uğraş olacaktır. Ama şuna inanın yazdıklarımın hepsi  Türkçe yahut ingilizce  kitaplardan ciddi sitelerden v.s biryerlerden gelmektedir. Hasılı kafadan atacak durumda değilim.Güvenin yahu.

Yazı 3 kategoriden oluşacak.

1 Hayek Kimdir ?

2 Fikirleri

3 Kısaca Etkileri

Hayek Kimdir ?

1899`da Viyana`da doğan Hayek`in yahudi olduğuna dair bir çok gayri resmi bilgiye rastladım ama çokta mühim olmadığından detayına girmedim. Zaten yahudi olsa da “laik bir yahudi” idi galiba. Ailesinin aksine Hayek sosyal bilimlere merak salıyor.  Aile`de herkes doğa bilimler ile hemdem. Mesela  babası tıp doktoru, diğer kardeşleri anatomi ve kimya profesörü olmuş ve soylarıda  hep bu yönde insanlar çıkmış.Hayek bu “doğa bilimleri sülalesi”ne nokta koyuyor gibi oluyorki onu da beceremiyor ve oğlu bakteriyolog kızı ise biyolog oluyor. Hasılı kitaplar Hayek`in “önemli bir aileden gelir.” tezini doğrulamak için böyle şeylerden bahseder. Biz de kendisine “Beyaz Avusturyalı” diyebiliriz.
Marx`a en büyük eleştirilerden birini getiren Böhm Bawert Hayek`in babasının kankisi ve  beraber çay-çekirdek kurtlar vardisi seyrediyorlarmış. Bu geliş gidişlerde Hayek sohbetlerine tanık oluyor ve zini yavas yavaş bulanıyor.  Ekonomi alanında Nobel alan ve piyasa da ekonomist olarak tanınan ki aslında iktisat düşünürüdür. Hayek`in ekonomi doktorası yoktur. Onun yerine 21 yaşında aldığı Hukuk ve 23 yaşında aldığı Siyaset Bilimi doktorası vardır. [Bir iktisatçı olarak soruyoum hukuk ve siyaset doktoraların toplamı bir iktisat doktorası eder mi ?   şüpheliyim ]

Genel Yaşam

Bir eserini (`Sosyalizm` di sanırım) okuyarak “artık dünya eskisi gibi hiç olmadı” dediği Mises , Hayek`in hayatında çok önemli bir yeri vardır. Aslında bir beyaz avusturyalı olarak Hayek başlarda Mises`i hoca olarak kbul etmiyor. Daha sonra girdiği iş sebebiyle patronu olan Mises, Hayek`in fikirlerini tamemen değiştiriyor. Yoksa fabian sosyalismini savunup ömrünü heder edecekti. Hayek tıpkı  Gottfried Haberler, Fritz Machlup, Oskar Morgenstern, Paul Rosenstein-Rodan, Richard von Strigl, Karl Schlesinger, Felix Kaufmann, Alfred Schütz, Eric Voegelin, Karl Menger,gibi 20.yüzyılın önemli isimlerinin katıldığı ve Mises tarafından verilen Privatseminar` seminerlerine iştirak ediyor. Bu seminerler sonunda ne diploma ne de herhangi bir maddi gelir sağlayacak birşey söz konusu değil. Bu seminerler Hayek`in fikri alt yapısında çok önemli yer tutuyor.

Viyanadan sonra gittiği Londra Üniversitesi`inde (bir ara bizde takıldık) 1931`den 1950 ye kadar istatistik ve iktisat profesörü olarak çalışıyor. Kürsü veriyorlar seviniyor. Bu arada ortamın gerginliğinden midir nedir ingiliz vatandaşlığına geçiyor.

Ekonomik görüşleri tam parlayıp siyasetçileri etkileyecekken piyasaya Keynes çıkıyor ve siyasetçiler keynes`i benimsiyor mevcut krizden çıkmak için. Hayek`te “kardeşim öyle saçmalıkmı olur” deyip başlıyor Keynes`i eleştirmeye. Keynes`in Treaties and Money isimli eserine uzun süre kafa yoruyor ve ciddi sarsıcı eleştirilerde bulunuyor.  Sonra tükürdüğünü yalayan Keynes “dün dündür bugün bugündür” deyip o fikirlerinden vazgeçtiğini söylüyor.  Keynes`in daha sonra yazdığı Genel Teori kitabına ve diğer iktisadi görüşlerine zaman ayırıp eleştiri yapmak istemiyor. Çünkü Hayek`e göre bu görüşler çok saçma ve Keynes yine vazgeçecektir. Ancak öyle olmuyor ve keynesin görüşleri başta abd olmak üzere avrupada etkili oluyor. Hayek daha sonra hayatının en pişmanlık duyduğu şeyin keynes`e ikinci eleştirisini yapmamak olduğunu söylüyor. Burada nacizane fikrimi belirteyim. Hayek`in entelektüel kapasitesini ve eserlerini düşününce keynes ucuz yırtmış.

Her ne kadar keynes ile iktisadi manada papaz olsalarda Keynes ikinci dünya savaşında bir kaç bomba yiyen Londra`da durumlar karışınca Cambridge`ye gelen Hayek`e kalacak yer temin ediyor.İngilizlerin meşhur sallama çayları ile  beraber sahanda yumurta yiyorlar. Böyle bir dostlukları da var yani. İş başka arkadaşlık başka diyor Keynes.

Hayek sadece kitapları ve makaleleri ile değil düzenlediği seminer organizasyon v.s ile de etki alanını ve fikirlerini genişletiyor. Bunlardan en önemlisi isviçrenin (nedense hep isviçre oluyor) mont pelerin kasabasında “Mont Pelerin Topluluğu”`nu kuruyor ve burada yıllık toplantılar düzenliyorlar. Uzun yıllar buranın başkanlığını yürütüyor.Birçok safi zihni burda idlal ettiği söyleniyor. Bu mont pelerin topluluğu hala toplanmaya devam etmektedir. 2011 toplantısı ise istanbulda düzenlenecek bir kaç ay sonra.

1950`de Hayek gayri bu kadar avrupa yeter, “ver elini amerikanya”  deyip Chicago`ya gidiyor. Burada  yoğun matematik temelli iktisat dolayısı ile iktisat bölümünde hocalık yapamasa da Chicago üniversitesi ve eski talebeleri hocalarına sahip çıkıyor ve Hayek`in en önemli eseri olan “Kölelik Yolu” isimli kitabın ABD baskısını okul üstleniyorlar.1974 Milletin aklı başına geliyor ve Hayek`e iktisat nöbel ödülünü veriyorlar. Bu tarihten sonra “bu hayekte kim” denilmeye başlıyor ve eserleri ve fikirleri bir kez daha dünyada ilgi uyandırmaya başlıyor. Aslında bu zaman diliminde chicago ekolü genel olarak iktisatta da ağırlık kazanıyor. Özellikle Keynes`in durgunluk ve enflasyonun bir arada olmayacağı kanısı çöküp bunu açıklayama çalışan  Milton Friedman gibi isimlerin önemi artıyor.

Bu ince yüzlü az yiyen az uyuyan insan bir kaç kalite insanın yazabileceği eserleri tek bir ömre sığdırmayı başarıyor. Hayek`in 25 kitap, 130 makale ve 10 tane kitapçık yazdığı söyleniyor. Benim inceleme fırsatını bulduğum daha doğrusu Hayek`i anlama adına büyük resmi görebilmek için bakılması gereken eserler şunlar

1)    The Road to Serfdom: En önemli eseri olduğu söyleniyor. Bizim mimar sinan`ın selimiye camisi için dediği  gibi o da bu kitaba “ustalık eserim” gibi birşey diyor. Kitap özellikle planlamanın gereksizliğini zararalarını anlatırken kollektivizm,faşizm ve sosyalizm gibi kavramların temeline inerek neden sonuç içerisinde çok güzel açıklamalarda bulunuyor. Bereket Türkçesi mevcut açıp okuyunuz lütfen.

2)      The Constitution of Liberty: Modern manada liberalizmin ilke ve uygulamalarını sağlam felsefik şekilde yeniden ifade etme çabasdır.  Bireysel özgürlüğün önemine ve hukukun üstünlüğüne ve elbette eşitliğe değiniyor.

3)      Law,Legislation and Liberty : Bu eser 3 cilt ve hayek bıkmadan usanmadan tam 15 yılda yazıyor bu eseri. Hayek`in hukuk ve toplum düzenlemelerine dair fikirleri mevcut. Birçok doktora konusuna tez olmuştur. Hatta ben bir tane Türkçe hukuk doktora tezine rastlamıştım. Hayek`in hukuk düşüncesine dair. Elbette hukukçulara bırakıyoruz bu kitabın detaylarını.

Toplumun işleyişine ilişkin anlayışı

Yasaların,ahlakı kuralların ve toplumsal kurumların insanlar tarafından yaratılmadığını dolayısı ile istedikleri gibi değiştirilebileceği görüşünü yanlış bulur. Bunlar icad edilmemişler ki yeniden icad edilsin ya da düzenlenmesi fayda getirsin.Toplumsal yapılar ve işleyişin karmaşa içinde olduğuna değil kompleks olduğuna inanır.Dolayısı ile “madem karmaşa var bunu engellemel için plan yapalım“ fikrine karşı çıkar. Bu planlama kısmını aşağıda daha detaylı açıklayacam.
Bireysel Özgürlük

Bir takım güvenlik,toplumsal kural ve tabular v.s gibi nedenlerden ötürü özgürlüklerimizden kısıtlama yapamayız der. Çünkü bu kısıtlama ve müdahalenin nerede ve ne zaman duracağını kestirmemiz mümkün değildir. Birşeyin toplum için iyi veya kötü olduğunu biz karar veremeyiz. insanın bilinçli, sistemli ve iyi niyetle yaptığı şeylerin sonuçları da iyi olacaktır demek oldukça yanlıştır.Çünkü; Bilgisizdiriz: Kurumların ve kendi hareketlerimizin toplumun genel düzenine nasıl bir etkide bulunacağı hakkında tam bir bilgi sahibi değiliz. Bu bakımdan insanları belirli bir tarzda davranmaya zormalak doğru değildir. Nasıl bir felakete yol açacağından haberdar değiliz.Özgürlük esasen insanların kendileri için neyin yayarlı neyin zararlı olacağına dair fikir ve tahmin yürütebilmeleri ve bunları uygulamaya geçirmeleridir. Merkezi bir zeka bunları gerçekleştiremez. İyiler zaten ayakta kalacaktır der ve darwin amcaya selam çakar.Özgürlüğün amacını öngörülebilir ve tahmin edilebilir gelişmeler olarak değil , yeni ve beklenmeyen gelişmelere açıklık olarak niteler.

İnsanlara ne kadar çocuk yapmasını ya da yapmamasını emretmek doğru değildir. Kişiler buna kendi karar verecektir. Malthus gibi nüfüs artışından korkmamaktadır. Hayek`e göre nüfüs`u arttıran etmen ne ise onu durduracak etmende yine aynısı olacaktır. Bırakınız çocuk yapsınlar insanlar istediği kadar ya da yapmasınlar demek istiyor.

Hukuk

Hayek`e göre hukuk keşif süreciyle ortaya çıkmıştır yaratılmamışlardır(oluşturulmamışlardır).Ancak yine de özgür toplum kuralsız,yasasız,veya  hükümet iktisadının olmadığı bir toplum değildir. Kuralların önceden bilindiği ve bu kuralların yönetimi sınırlandırdığı bir toplumdur.Özgür bir toplumda bireye talimat verilemez. Planlamacı ekonomide hedeflere göre kurallar konur ve kurallara uygun harekete zorlanır insanlar.Hayek derki yasalar bilinir ve kesin olmalıdır.İnsan zihninin uygarlığı yüceltici ve yükseltici sistemler dizayn etme yeteneği yoktur. Sadece karşılaştırma yapabiliriz.Bu açıdan “yapacağım güzel bir hukuk sistemi ile herşeyi düzene koyabilirim” diye zihniyeti eleştirir.Çünkü aklımız toplumun dışında veya beşeri değerlerden bağımsız bir şey değildir. Bu yüzden toplumu dizayn etmedik edemeyiz de.Bu durumu şöyle açıklar.Avcı toplumlarda takasın  özel mülkiyete ve muhafazasına,sözleşmeye ve sonunda iş bölümüne uzmanlaşmaya,verimliliğe ve piyasa ekonomisine yol açacağını planlamamıştır ve tahmin etmemişti.Hayek`e göre modern toplumun evriminde yeni düzenin belkemiği üç önemli kurum vardır. Bunlar:  özel mülkiyet,aile ve dürüstlüktür. Uzun süre yaşayan dinler bunları kutsal kabul edenlerdir. He hiç geciktirmeden sosyalizme basar kalayı “yeni bir din şeklinde ortaya çıkan sosyalizmin çökme nedenide budur”
Piyasa Süreci

İnsanların bazı amaçların gerçekleşmesinde planlanmış ve dizayn edilmiş şeylerin doğal bir şekilde gelişenden mutalaka daha iyi olacağı yönünde yanlış bir düşünce temayülü vardır. Bu temayül en çok iktisadi alanda kendine yer bulur.Hayek büyük dedesi Adam Smith gibi piyasa özelliklerini şöyle sıralar

• Piyasa üstün ve mükemmeldir. Ulsulararası alanda bir birlerine bağımlı kılar barış içinde yaşamalarını sağlar.Burada sömürgeciliğe pek değinmez. Ama gözlerimiz kapalı sadece avrupa birliğine baktığımızda hayek`e haklı diyebiliriz. Evet gelişen iktisadi ilişkiler politik istikrarı getirmiş ve bu da yüzyıllar boyu durmadan birbirlerini boğazlayan fransa,almanya ve ingiltere gibi ülkeler yaklaşık 60 yıldır paşa paşa oturup birbirlerini üzmemektedirler.Ancak bu iktisadi bağımlılığın nerede duracağını hesap etmemiştir Hayek.
• Piyasa bir oyundur oyunda sadece kurallar bellidir güçlü olan kazanacak diye bir şey yoktur. Sonuç beceri ve şansa bağlıdır diyerek fakir ülkelere ve küçük şirketlere umut vermektedir. 21.yy bilgi-teknoloji-iletişim temelli ekonomisine baktığımızda bunu görmek mümkün. Örneğin gençler tarafından garajlarda,yurtta v.s kurulan google`lar,facebooklar bugün dünyanın en büyük şirketleri olmuşlardır.
• Piyasada ayakkabı üretimi Ahmet efendinin ayakkabıya ihtiyacı olduğu için Mehmet efendi ayakkabı üretmez,Ahmet`in değişik fiyatlardan belli sayıda ayakkabı almak istediğini bildiği/tahmin ettiği için ayakkabılar üretilir.
• Piyasa sistemi insanların liyakatine,çok çalışmasına,emeğine değil insanları doğru zaman ve mekanda tatmin etmesine göre değer verir.Bunun için istanbulda un kapanında bulunan ve piyasada “pisli pilav” olarak bilinen küçük arabasında hava kararınca pilav satan adamın durumuna bakabiliriz.
• Tam rekabet piyasasına eleştilerde bulunur. Tam rekabet piyasasının tam ve ideal olduğuna ya da tamamen eksik,düzensiz ve kötü olduğu fikrine karşıdır. Hayek`e göre her iki yargı da yanlıştır çünkü piyasa mekanizması başarısını tam olmamasına borçludur.
• Tüketici veri olamaz,bilgiye erişimimiz tam değil,tüm firmalar homojen firmalardan oluşmamaktadır. Dolayısı ile merkezi bir planlama ile “hal bunu ne ister” gibi bir saçmalığa başvurmamalıyız.
• Rekabeti bir keşif süreci olarak görür.Tüketiciler  zevklerini karşılayabilecek en ucuzundan mal/hizmet bileşimini bulmak ya da keşfetmek ister üreticiler de bunu terkip edebilecek yeni keşifler yapmak durumundadırlar.Para ve Enflasyon
• Enflasyon para ve kredi yüzündendir der.(Monetarist yaklaşım )
• Enflasyon kendi sonunun tohumlarını taşır
• Para nötr değildir.Sermaye ve işgücü istihtamda reel değişiklikler olur. Enjente edilen endüstride fiyatlar artacak diğer sektörleride etklieyecek ve yatırımcılara yanlış sinyal verecektir.
• İşsizlik enflasyonun bir sonucudur  sonucudur.
• Keynes  talebi desteklemek gerek derken hayek buna tamamen karşıdır. İşsizlik genel talep eksikliği ile ortaya çıkmaz arz ve talebin birbirine uymaması ile ortaya cıkar.Yani yanlış alanlardaki aşırı yatırımdır. “Keynesin politikasına hakikaten en kötü politikadır” şeklinde bir açıklaması vardır. Çünkü bu politika biribirinden  cok farklı seyleri bir araya toplayarak  işsizliğin gerçek kaynağını göz ardı etmemize neden olur der.
• Hayek işsizliğin en önemli nedenlerinden birinide sendikalar olarak görür. J maaşlar üzerindeki etkileri yüzünden.
• Biraz enflasyon ile istihdam arttırılabilir görüşüne karşıdır.Bu trade-off a karşıdır.(Beşiktaş çarşıya selamlar) Çünkü her enflasyon zaten işsizliği içinde barındırır der.
• Fiyat kontrollerine de karşıdır. Piyasa fiyatının oluşmasına engeldir. Yani yatırımcılara ve tüketicilere sinyal verilmesini engeller böylece verimli alanlara gidecek yatırımlara engel olur.
• “Enflasyon her ne olursa olsun tereddüt etmeden durdurulmalıdır” bu keskin çözüm de belli endüstrilerde daha önce yanlış şekilde tahsis olmuş bulunan işgicünü işsiz yapacaktır. Ve işsizliğe yol açabilecektir. Buna hemen müdahale edilmese yanlış tahsis büyüyecek ilerdeki düzenlemeleri ya daha acı ya daha zor olmasına neden olacaktır.
• Enflasyonun üstesinden gelmede en önemli nokta işleyen bir emek piyasası olmasıdır. Bu açıdan sendikalar kapatılmalı ya da ona benzer bişiler söyler.Hayek`in planlama ve sosyalizme eleştirisi
• Bölümlerinden birinde keynes Trotsky`den  iktibas ettiği şu cümlelerle başlar
  “Tek işverenin devlet olduğu yerde muhalefetin anlamı yavaş yavaş açlıktan ölümdür.Ç alışmayana ekmek yok diyen eski prensibin yerini itaat etmeyene ekmek haline dönüşmüştür.”
• Marx sosyalizmin gelişmiş sanayi toplumunda olacağını söylemesine rağmen hayek planlamanın daha kolay olacağı tarımsal ekonomilerde olacağını belirtir.Ki zaten öyle olmuştu.

Planlama kaçınılmaz mı ? Neden planlama ?

Hayek sosyalizmin en önemli dinamiklerinden planlama fikrine karşı çıkmadan önce bu fikrin insanlar tarafından aldanılarak inanıldığını açıklamaya çalışır ve sonra bunların aslında ne olduğunu anlatmaya girişir.

• Standardizasyon verimlilik getirir: Rekabet reklam v.s israf,bu yüzden ürünler standartlaşmalı buda planlama ile olur:  Hayek ise bunun ancak geçici bir şekilde olabileceğini düşünür.Çünkü ekonomi statik değil dinamiktir. Standartlaşma bugün tasarruf getiriyor olabilir daha sonra tasarrufları birden geri alır. Çünkü teknoloji durmadan gelişiyor. Üretimi hali hazır teknoloji ile standardize etmek gelecekti bizi ekarte edecektir. Ayrıca bugunden gelecekte bugun olan mamullerden hangisinin ayakta duracagını tahmin edemeyiz.bugun kullanışlı ve ucuz görünen gelecekte demode pahalı ve samca gelebilir ya da tam tersi.bunlar piyasanın asli denetim sürecini
• Toplumun karışıklığı: Modern toplum o kadar karmaşıktırki kaynakların tahsissi problemi planlamayı gerektirir.bunu da ancak büyük bir merkezi planlama çözebilir.hayek ise iktisadi sistem ve toplum o kadar komplekstirki hiçbir plancının ya da planlamacıların kapasitesinin yetmeyeceği görüşündedir.tüm bilgilerin tek bir yerde doğru bir şekilde toplanacagını düşünmek gerçek dünyayı göz ardı etmek demektir.insanlar her hadiseye aynı tepkiyi vermeyebilirler. Vereceklerini varsaymak ise özgürlüğüne müdahaledir.
• Hepimiz plan yaparız: evet doğrudur ancak ortada merkezi bir plan olunca işletmeciler ve tüketiciler fiyat düşüşlerine yada gerçeğe göre değil temel ulusal plana göre hareket edeceklerdir.buda onların ileriye matuf planlarını inkitaya uğratacaktır.böylece işletmecilerin hayatları kırtasiyecilik,gecikme ve öngörülememezliğe bağımlı bir hala bürünecektir.plan ne kadar çok şey kapsıyorsa tehlikeside o kadar yıkıcı olacaktır.insanlar kendi tahminlerinde özgür bırakılmalıdırlar.ayrıca hayek şunu belirtmektedir. Oratada merkezi bir plan idaresinin olmaması ekonomide planın olmadığı anlamına gelmez.herkes plan yapmaktadır. Ancak bu planlar tek bir merkez yerine bir çok merkezden planlanmış olup yıkımda bu şekilde gerçekleşir. Yani tartışma planlamanın olup olmaması değil planlamanın tek bir otorite tarafından yapılıp yapılmamasıdır.
• Planlama bir istikamet varsayımında bulunur: evet çok iyi bir silah ya da otoban planlaması sonucu bu amaçlara ulaşabiliriz ya da uzay araştırmalarında iyi bir yere gelebiliriz. Ancak kendi kişisel amaçlarımızda bizlerin gerçek bir uzman olduğumuz ve başka uzmanlara ihtiyaca gerek olmadığıdır.

Servet.

Hayek`e göre servet yetenek ve şans bileşimidir. Bu bileşimde bazen yeteneğin payı büyüktür bazen şansın. Yani çok yetenek istemeyen ancak şansın yaver gitmesiyle piyasanın talep edeceği bir ürün ve hizmet bir anda servet getirebilir.

Sosyal Adalet ve Toplumsal Değer

Sosyal adalet amaç haline gelince özgürlük ortadan kalkmaya başlar. Adalet kavramı moral bir kavramdır o yüzden insanoğlunun fiilleri ancak adil ya da gayri adil olabilir. Toplumsal değer üreteceğiz diye bazı değerlerin gözden kaçmasına göz yumabiliriz der ve şu soruyu sorar Beethoven ve Leonardo da Vinci ne kadar toplumsal değerdir? Hükümetin sosyal adaleti sağlama ayağına hayır kurumuna dönüştürülmesine karşıdır. Eeee millet açlıktan mı ölsün ? diye sorduğumuzda  Muhtemelen birazı öldükten sonra kalanlar daha iyi yaşayabilir derdi.

Hayek sosyal adalet`in menşeini iki şeye bağlar 1) piyasa mekanizması ile gereksiz ve verimsiz çalışmalarda bulunan ve dolayısı ile durumu kötüleşenlerin baskısından 2) kıskançlıktan J Bu açıdan hayek, sosyal adalet talihsizler ve fakirler için değğil belirli gruplara yöneliktir. Özellikle dağıtım merciinde tanıdıkları olan,çıkar ilişkileri olan insanlar bunlardan en fazla yararlanandır.

Liyakat ve Ödül

Zahmet ve eziyete göre ödül mantıksızdır. Piyasa adaletini savunur ve zahmet çekmeden piyasa işleyişi dolayısı ile ödül almak pek tabi mümkündür der. Evet piyasaya  baktığımızda  günde 14-15 saat maden ocağında çalışan madencinin elde ettiği gelir ya da ödül ile oturduğu yerden bilgisayar üzerinden kurduğu facebook gibi bir site ile Mark Zuckerberg kazandığı para arasındaki karışlaştırma hayek`i anlamamız için yeter. Yukarıda da belirttiği gibi servet ya da ödül “yetenek ve şans” terkibinden oluşmaktadır.

Gelirin Yeniden Dağıtımı

Hayek böyle birşeyin merkezi bir otorite tarafından yapılmasına karşıdır. Çünkü büyümeyi engelleyici bir işlevi vardır ve dağıtılacak daha az şey kalır her zaman. Ama bu iş piyasa mekanizmasına bırakırsak sermaye verimli yatırım alanlarına kayacak ve genel bir refah artışına neden olacaktır. Hasılı derki birşeyler dağıtmak için üretmek lazım. Üretmeden dağıtım dağıtım bir yere kadar. Hayek toplum için zenginlerin çok önemli olduğunu söyler J Başlarda lüks sayılan bir çok şey bugün ortalama vatandaş tarafından kullanılıyorsa bu zenginler sayesindedir der. Mesela cep telefonu ilk çıktığı zamanlar sadece zenginlerin elinde vardı ve çok büyük bir ihtiyaç değildi. Ama zenginlerin bir takım başka motivasyonlarla (gösteriş v.s ) aldıkları bu ürünler geri planda yani üretim  kısmında bir teşvike neden olmuştur. Daha sonra zenginlerden daha fazla kar elde etmek isteyen üretici kendisini geliştiriyor ve teknoloji girdisi ile daha kaliteli ve nisbi olarak ucuz ürünler çıkarmaya başlıyor ve gün geçtikçe bu ürünlerin toplumun değişik ekonomik sınıflarına doğru ilerliyor.  Bu açıdan derki yoksullar uzun süre yoksul kalmayacaktır J  Ayrıca miras kurumunun da işlemesinden yanadır. Miras biriktirmek çalışma ve mücadelenin bir motivasyonudur der.

Özel Sektör

Devlet olmamalı gibi bir şey söylemiyor hiç bir zaman ama devletin yönetme görevinden ziyade piyasanın işleyinine hizmet etmeli diyor. Para üzerindeki hükümet monopolü kaldırılmalı.Çünkü bu büyük bir imtiyazdır. Emeklilik özel sektöre geçmeli. Sağlık özel sektöre bırakılmalı. Eğitim özel sektörün işi olmalı. Özellikle yüksek öğrenim`in kesinlikle özel sektör tarafından verilmesinden yana. Örneğin devlet vergileri ile kurulmuş ve sürdürülen devlet üniversitelerinde bedava okuyan öğrenci diplomasını eline aldığında yüksek bir maaştan işe başlayacaktır. Bunu sağlayan ise halkın vergileridir. Dolayısı ile mükelleflerin parasıyla okuyup sadece okuyana yüksek gelir getiren bir sistem kabul edilemez. Kişi özel sektörden aldığı uzun vadeli kredilerle okumalı mesleğe başladığı zamandır aldığı yüksek maaşlar bunları ödemelidir. Ancak burada eğitimin toplumsal bir fayda sağladığı noktası biraz es geçiliyor gibi.

Etkileri ve Sonuç

Hayek yazdığı onlarca kitap makale yanı sıra ülke ülke üniversite üniversite dolaşıp verdiği konferanslarla sadece ekonomistlere değil aynı zamanda sosyal bilimlerin bir çok alanında öncü ve çok etkili bir isim olmuştur. Hayek`fin fikirleri bugün hukuk`tan sosyolojiye ekonomiden felsefeye birçok akademik dünyada tartışılmaya devam ediyor. Hayek`in izinden giden ya da fikirlerinden yola çıkan birçok devlet adamı yetişmiştir. Bunların yanı sıra hayek hiçbir zaman politikaya atılmayı düşünmemiştir. Bir seferinde kendisinin kitabını okuyup müthiş derecede etkilenen ve Hayek ile görüşüp bu fikirlerin politika yoluyla ve devlet eliyle hayata uygulanmasını isteyen Anthony Fisher`e bunu yapmak için politikacı olmana  ve devleti yönetmene gerek yok. Düşünce alanında çalış ve politikacıları yönet diye öğütte bulunmuştur. Anthony Fisher de hayek`ten aldığı gazla 1955 de Institute of Economics Affairs isimli düşünce kuruluşunu kuruyor ve kurulduğu günden bu yana dünyanın en önemli ve yönlendirici kurumlarından biri oluyor.

Hayek`in etkisini edebiyat dünyasında da hissetmek mümkün. George Orwell`ın yazdığı ve 20.yy`in en önemli romanlarından olan “1984” e ilham kaynağı olmuştur. Burada planlamacı şekilde yönetilen toplum ve sorunlarını anlatan Orwell adeta Hayek`in  toplumsal planlama ile yönetilmek neden faydalı değildirin edebiyat diliyle anlatmış. Aslına bakılırsa hayek`ten ikinci dünya öncesi ve sonra konjontür ile keynes`in popülist ekonomi politikaları dolası ile pek 20.yy pek fazla yararlanamamıştır diyebiliriz. Şahsi değerlendirme yapmak gerekirse hayek`in büyük bir beyin olduğu su götürmek bir gerçek ancak “öteki dünya” için pek fazla söz söylemediği ya da pek dikkate almadığını da es geçmemeliyiz. Fakirliğin pek fazla sürmeyeceği gibi bir muğlaklığı söylemesi ya da piyasa söylemi ile “uzun dönemde piyasa kendine gelecektir”  ifadesi sonrası keynesin “uzun dönemde hepimiz ölüyüz” sözünü  yeğlemek gerek bugün gerekse devrin politikacılarını haklı kılar. Hayek`te tıpkı Marx gibi uçların adamı olarak yazmış ve öyle kalmıştır.

Yararlanılan kaynaklar.

The Road to Serfdom— Friedrich A.Von Hayel

Liberalizm—— Atilla Yayla

An Introduction Political Ideologies—- Andrew Heywood

The Open Society and Its Enemies—- Karl Popper

Hayek—- Eamonn Butler

Mises Institute– mises.org

Hayek Center —- hayekcenter.org

EconLib — econlib.org

Adam Smith Institute—- adamsmith.org.

Basın

Dünya`ya gazeteciliği ve dergiciliği öğreten tıpkı futbolun beşiği olduğu gibi medya`nın da beşiği sayılan İngiltere sahip olduğu basın kuruluşları ile ne kadar övünse azdır. Burada övünülecek durumun olması onları yayın politikalarını doğru bulduğum manasına gelmez. Birçok açıdan yanlı ve hatta iki yüzlü bir yayın politikaları olsa da bu işi dahi gayet profesyonelce yapıyorlar.

Gazeteler

Londra`da 150 yılı aşkın  bizim memleketteki gazetelerin yarısından daha fazla ciddi ve emek verilmiş “bedava” gazete çıkarılıyor ve metro giriş çıkışlarında bedava dağıtılıyor. Uzun yıllar sabah ve akşam olarak özellikle metro giriş çıkışlarında dağıtılan iki farklı gazete İngilizlere okuma alışkanlığı kazandırdığı bir gerçek. İnsanlar metrolarda kesinlikle bir şeyler okuyorlar. Bu bedava gazetelerin aynı zamanda paralı olan gazetelere daha çok çalışma ve  durmadan çeki düzen vermeye zorluyor. Çünkü bedava gazete kaliteli olunca ortamla  1 pound olan paralı gazeteyi insanların alması için bu fırsat maliyetini iyi kapatmaları gerekmekte.  Benim gözlemlediğim kadarıyla paralı gazetelerin birçoğu bunu başarıyor. İki  örnek vermek istiyorum.

The Guardian (1 pound)  ve Financial Times (2 pound)

The guardian gazetesi gerek web sitesi gerek kağıt baskısı ve dahi boyutu ile “bu iş böyle yapılır” diyor. Çeşitli dönemlerde gıda fiyatları gibi gündemdeki konular ile ilgili gerekse modern müzik tarihi gibi biraz daha spesifik konularda yayınladığı özel raporlarla bizde olmayan haber dergiciliğini gazeteleri ile birlikte veriyorlar. Mesela modern müzik tarihi ile ilgili günlerce verdikleri ekler bu konuda özel ilgisi olan kişilerden akademik olarak çalışan hocalara kadar birçok kişinin arşivleyeceği nitelikte ve doygunlukta bir rapordu.  Ayrıca 1 pound olan fiyatı okullarda 40p (100 p = 1pound)  olması ayrı güzel. Ek bilgi olarak geçenlerde dünyanın gündemini sallayan wikileaks belgelerinin yayınlandığı yanlış hatırlamıyorsam 4-5 gazeteden biri The guardian`dı

Financial Times (FT)

İngiltere’de FT artık gazete olmaktan çıkmış iş ve ekonomi dünyasında bir fenomen haline gelmiş. Haftada birkaç defa yayınladıkları analiz yazıları, özel raporları her güne farklı gazete ekleri ile finans dünyasının en önemli merkezlerinden Londra`nın önemli parçalarından biri. FT sadece gazetecilik yapmıyor. Yöneticilere yönelik eğitim programlarının yanı sıra  çeşitli dönemlerde  yaptığı dünyadaki business okullarının kalite sıralaması bu alanda çok önemli bir referans.

The Economist ve Newscientist

Dergicilikte 150 yılı aşan the economist için fazla söze gerek yok. Maalesef bizim memlekette seçim döneminde yazdığı sansasyonel bir yazı ile popüler olan bu dergi aslında dünyada politikadan bilime ekonomiden teknolojiye birçok alanda referans yazıları ile tanınıyor. Bu derginin büyüklüğünü ve etkisini şöyle bir örnek vererek aktarmak daha uygun olabilir. Aldıkları kararlar ile dünyayı yöneten yahut yönlendiren liderlerin, para babalarının her hafta masasında olmazsa olmaz olarak duran dergi bu dergidir. Elbette yüzyılı aşkın bir süredir kapitalizmin en büyük destekçisi,savunucusu olarak nam salmış olması bir tarafta duruyor. Yukarıda belirttiğim gibi insanlar bunu çok kaliteli yapıyor. Benim temas etmeye ve vurgulamaya çalıştığım nokta bu. Bu dergide kapitalizm menşeli fakirlik az gelişmişlik muhtelif sorunları bulmak çok zordur. Ama bunların kapitalizm ile alakalı olmadığını size çok iyi anlatan yazıları bulmanız çok normaldir. Mesela dünya gıda fiyatları krizini anlattığı özel raporunda birçok konuya temas edip asıl konuya bir iki geçiştirici cümle ile temas eder geçer. The economist dergisi`nin daha çok sosyal bilimlere ağırlık verdiğini düşünürsek the economistin fen bilimlerindeki yerini ise newscientist dergisi alıyor. Haftalık çıkan bu dergi benim gibi iktisat eğitimi ile hemdem olanların bile hiç sıkılmadan okuyabileceği bir dergi.

BBC

BBC sadece bir televizyon kanalı değil görsel ve işitsel yayıncılığın zirvesi diyebiliriz. Farklılaştırılmış 10larca tv ve radyo`suyla internet sitesine saat ve saat koyduğu podcastler ile bir okul,bir tv, bir radyo bir eğlence aracı olmasının ötesinde dijital dünyada yaşayan insanın vazgeçilmezlerinden biri olmuş. Gerçi Türkiye`den internet sitesinin tamamına ulaşılamıyor ama sadece internet sitesi bence bizim tüm kanallarımızın yapamadıklarını yapıyor. Henüz yeni yeni filizlernen bizdeki podcast kültürü bbc`de neredeyse unutulacak. Belgeselleri, analiz konuşmalarını, hızlı haberciliğinden hiç bahsetmek bile istemiyorum.

Memleketimizde ne zaman böyle kuruluşlarımız olur o zaman. gerek yok biz zaten gelişmişiz

Düşünce Kuruluşları

Memleketimizde son 5 bilemedin 10 senedir sayıları yavas yavaş artmaya başlayan düşünce kuruluşları ingilterede yaklaşık yüz yıldır politikadan ekonomiye bir çok alanda kamuoyunu etkiliyor. Bizde gözlerimi kapatıp ciddi düşünce kuruluşlarını aklıma getireyim dediğim zaman bir elin parmağını maalesef zor geçiyor.  Burada ise bu işler üniversite kalitesinde ve uluslararası düzeyde etki ile profesyonelce yapılıyor. Birçokları olsa da ben iki tanesini açıklayayım

Chatham House

Birinci dünya savaşı hemen sonrası kurulan chatham house londraya gelen bütün devlet büyüklerinin ikinci uğrak yeridir.Devlet başkanları ve bakanların yaptığı konuşmaların yanı sıra kendilerinin organize ettiği ve ücretli ve ücretsiz olmak üzere herkese açık olan konferanslar seminerler ve yayınlar nedeniyle sadece londranın değil dünyadaki entelektüel camianın yakından takip ettiği bir kuruluş. İlgi alanları politikadan uluslar arası ilişkilere sosyolojiden ekonomiye bir çok konuda ve coğrafyada özel ve dikkate değer çalışmaları bulunuyor. Mesela bizi ilgilendiren “Turkey Project” diye bir çalışmaları dahi var.

Institute of Economic Affairs

20 yy`ın en önemli filozoflarından ve liberal düşüncenin köşe  taşlarından Hayek`in “Kölelik Yolu” isimli kitabı okuyan Anthony Fisher buradaki fikirlerden çok etkilenir ve bunları politika ile hayata tatbik etmek için politikaya atılmaya karar verir. Bu düşüncesini Hayek`ile paylaşır ve Hayek`ten beklenmedik ve bir o kadar da farklı bir öneri alır. “Politikacı olacağına politikacıları yönlendiren ve yöneten düşünce sahibi ol. “ önerisini alır ve bu tavsiye ile IEA`yı kurar. Kurulduğu o günden bu güne Hayek ve Karl Popper`den mülhem açık toplum, piyasa ekonomi,özgür toplum gibi konularda çok sağlam yayınların yanı sıra birçok devlet politikasını etkileyen ve düzenleyen düşünürlere ev sahipliği yapmıştır. Hayek`in tavsiyesini hakkıyla yerine getiren bu kuruluş  bugün avurupada ekonomi ve politikada en etkili kuruluşlardan biri kabul edilmektedir.

Üniversiteler ve Akademisyenler

Her ne kadar abd gibi ingilterede de son zamanlarda açılan ve üniversite kelimesinin kökeni olan “üniversitas” yani şirket manasında üniversiteler kurulsa da geçmişi ile sağlam bağları olan okullar bu mantıktan oldukça uzaktalar. Üniversiteler gerçekten özgürlüğün son raddesine kadar yaşandığı ve benim gibi bazen “dar kafalı” düşünenlerin “bu kadarı da fazla dediği” özgürlük anlayışı mevcut.

Üniversiteler maalesef bizdeki gibi talebenin işçi hocanın notu maaş gibi kullanan bir yönetici olarak algılandığı bir sistemden öte fikri ve fiili mesainin harcandığı bilim yuvalarına dönmüş. Meslek edindirmekten ziyade fikir vermeyi, eğitmekten ziyade öğretmeyi amaçlayan halka açık bu kurumlar bizdeki gibi teknisyen değil fikir işçileri üretmeyi amaçlıyorlar. Halk elini kolunu sallayarak istediği derse ve konferansa girebilir. Ismini ve yerini belirtmeyeyim Türk bir politikacı burada yapacağı konuşmayı beklerken bizim anadoludan bir teyzem sırada şu cümleyi kurduğunu hiç unutmam. “Ben politikadan anlamam ama kalabalık görünsün, destekçisi çok olsun diye geldim.”  Kimse bu teyzemin bidon kafalılığını(!), yandaşlığını/yoldaşlığını sorgulamıyor gayet güzel bir şekilde kalabalık yapma görevini yerine getirebiliyordu.

Sefer Tası ile yemek yiyen 2 prof.

Geçmiş yıllarda ABD de meşhur olan “tanrı akademisyen hoca” kavramı ve kavramın temsilcileri maalesef memleketimizde hala mevcut. Ancak kendinden ve ilminden emin, mutlak ilmin büyüklüğünü ve kendi ilminin bu deryadaki bir katre dahi olmayacağını bilen hocalarım müstesna maalesef hala öğrenciyi saf ve ne söylersem ne dersem inanır ve yönlendirilir bir aygıt olarak gören ahbap çavuş ilişkisi ile verdiği dersleri ise bu yönlendirmeye zemin olarak gören zihniyet artık üniversitelerimizden elini çekmesi gerekiyor. Buradaki hocalar ile vatandaş john`u ayırt etmek çok zor. Odaları ufak,öğlen yemekleri sefer tası ile evden getirilir,üst baş ve hatta makam ve makam arabası sevdasından öte başka bir şeylerin peşindeler.

Göçmen(muhacir) Potansiyelinden Yararlanma

…. bu kısmı sonra yazayım.hatta bu kısım ile ilgili ayrı bir yazı yazayım. çok mühim.tarihsel bir çok örnek mevcut. dalarsam çıkamam.

Tüm bu övgüyle bahsettiğim hasletler aslında gözümde sonuç eksenli olarak hiçbir değeri yok. Yapılan fevkalde basın yayın işlerinin maksadını, 24 saat ışıkları sönmeyen düşünce kuruluşların hedeflerini, tevazuularıyla övgüyü hak eden akademisyenlerin gayesini kendi değerler dünyamın penceresinden bakınca malesef kayıpta olduklarını düşünüyorum. Dünya ve dünya üzerine kurulan ve buna matuf yönlendirme/etkileme ve güç yönetme arzusu ile yapılan yayınların kalitesi, bilim hamallığı,makale müptelalığı psikolojisi ile uğraşılan bilim, hasılı tüm bu eforların bağlandığı ya da bağlanamadığı “değerler üstü değerlerin” olmayışı edison`un annesinin dediği gibi  bana “boşa boşa”  gibi geliyor.

Bugün ki  yazım, Türkiye`de lisans eğitimimin sonlarına doğru yazıları ile tanıştığım ve “daha önce nasıl farkedememişim” diye vahladığım, ancak 3 sene sonra Londra`da ilginç bir şekilde tanıştığım ve “Türk akademi dünyasında 10 tane daha olsa memleketin akademi çehresi değişir” dediğim, kariyeri başarılarla dolu ve dahi “entelektüel hamal” olmayan bir  akademisyenden, Dr. Fahri Karakaş`tan ve çeşitli sitelerde yazdığı yüzlerce enfes yazılardan bahsedeceğim.

1996 Balıkesir  Sırrı Yırcalı Anadolu Lisesinden mezun olduktan sonra ÖYS Türkiye 6. Olarak Koç Üniversitesi İşletme Bölümünde burslu okudu, sonra Boğaziçi Üniversitesinde işletme  yüksek lisans yaptı bu dönemde gerek ulasal gerekse uluslararası birçok şirkette önemli projelere öncü oldu ve yürütmesinde bulundu. Daha sonra dünyanın en önemli işletme okullarından Kanada`nın meşhur Mc Gill üniversitesinde burslu doktora eğitimine  başladı ve  doktorasını 2009 da bitirdi.Yazmış olduğu doktora tezi Leadership & Organization Development Journal tarafından “olağanüstü” kabul edilerek ödüle layık görüldü. 19 mayıs makale yarışmasından tutun bu tarz akademik ödüllere kadar bir çok ödül kazandı. Bir çok kitabı ve uluslararası saygın journallerde makalesi bulunan Karakaş, halen İngilterenin Open Üniversitesi`nde hoca olarak görev yapmaktadır. Fahri Karakaş  ödülerine  mart ayında bir yenisini daha ekledi. Yürüteceği proje için the Leadership Foundation for Higher Education tarafından 10bin sterlin burs ile ödüllendirildi.

Kanada`da da sadece okula gidip ders çalışıp kitap ezberlemedi. Bir çok sivil toplum kuruluşunda aktif  görevler alarak doktoranın ötesindeki hayallerine ulaşmaya çalıştı ya da ötelerden gelen bir ufkun peşinde koştu ve durmadan bir tuğla koyabilmenin mücadelesini verdi. Zaten doktora tezi de “yardımseverlik liderlik” üzerine idi. Hasılı işin teoriğini çok iyi yaptığı gibi  mutfağını da aksatmadı.

Eski öğrencileri acaba ne diyor diye merak edenler buraya tıklayarak öğrenebilirler. Ayrıca “acaba yazı uslubu nasıl  diyenler” için güzel bir örnek verelim. Global değerler üzerine birlik bütünlük makalesi okunabilir. Türkçe yazılarına birazdan değineceğim.

Doktora Eğitimini Tanımlaması

Doktora, gurbet demek, yalnızlık demek, hasret demek, hüzün demek. Daha yaşanır ve daha güzel bir Türkiye’ye ve dünyaya özlem demek. Doktora, fikir sancısı çekmek demek. Doktora, delicesine yazmak ve kendinden geçercesine düşünmek demek. Doktora, her hafta 3-4 bin sayfa okumak demek. Doktora, idealistlik ve fikir girişimciliği demek. Doktora, insanlık için bilim üretmek demek. Doktora, hayatı ve dünyayı daha yaşanabilir hale getirmek için dert çekmek demek.

Doktora, yıllarca iğne ile kuyu kazmak demek. Çile doldurmak demek. Çilehane sayılabilecek araştırma ofisinde yıllarca sabretmek demek. Sabır olmadan olmaz. Sabır bu işin ilk kuralı. Yalnızsınız. Derdinizde, coşkunuzda, keşiflerinizde, problemlerinizde yalnızsınız. Soyutlanmış, odaklı, dertli, ızdıraplı, ümitli, sancılı, yıllar süren zorlu bir süreç doktora.

Çok ama çok çalışacaksın. Yolda, yürürken, yatarken, yazarken araştırmanı düşüneceksin. Araştırma çok nazlıdır, saatlerce, günlerce, aylarca uğraşırsın ve bazen hiç bir şey bulamadığına inanırsın. Kendini zorlaya zorlaya gıdım gıdım ilerlersin. Bazen mehter gibi geri dönersin. Bazen haftalar geçer de bir mesafe alamaz, tek sayfa yazamazsın. Hacca giden topal karınca gibi sabırla yoluna devam edersin. Umutla, ısrarla, cesaretle masana ve ofisine dönersin.

Kafaya takarsın meseleni, kendine dert edersin. Sürekli beyaz bir sayfa açarsın. Yeni bir umutla, ısrarla ve inançla başlarsın her yeni güne. Gecenin al yalazında herkes uyurken sen harıl harıl okur, yazar, çırpınırsın. Yorulmaya hakkın yoktur. Çünkü yüz metre koşusunda değil maratondasındır. Gecelerce ofis köşelerinde bir sandalyede kıvrılıp uyuyakaldığın olur. Zorlandıkça, ilerledikçe, keşfettikçe, yazdıkça, okucukça mutlu olursun.

Küçücük ofisinde kendi küçük dünyanda büyük hayallerin, büyük umutların, büyük ideallerin vardır. Yepyeni bir dünya kurmak istersin. Yaptığın araştırmanla dünyayı değiştirmek istersin. Bilime, insanlığa, medeniyete katkıda bulunmak istersin. Tarihe ve literatüre kalıcı bir not düşmek istersin. Senin söyleyecek sözün ne olacak diye düşünürsün. Yeni kavramlar üretmek ve insanlığa sunmak istersin. Bilime etkide bulunmak ve düşünce tarihine yön vermek istersin. Disiplinler arası kaotik bir entellektüel yolculuğa çıkarsın. Yolunu kaybettiğin ve çıkmaz labirentlerde hissettiğin olur. Ama tünelin ucunda mutlaka bir ışık vardır ve sen o ışığı bulacaksındır.

Peki bu sözlerin içini doldurmuş mu ? Kulakların doyduğu gözlerin aç olduğu bir zaman da yine kulaklarımıza mı çalışıyor bu cümleler ?  Hemen cevaba bakıyoruz.

Size yaptığım araştırmalardan birini anlatayım. Son bir yıldır yoğun olarak “Theory Paper” adı verilen doktora aşamasında mini bir tez hazırlamak için uğraşıyorum. Bu araştırmanın alt dallarından birinde son on yılın Liderlik teorilerini inceledim. 1996 ve 2006 yılları arasında uluslararası indekslerde yer alan ve yayınlanan 100 adet liderlik makalesini taradım. Her bir makaleyi iki-üç kez okudum ve notlar çıkardım. Sonra bütün bu makaleleri dev bir tabloda özetledim. Tablonun boyu benim boyumu aşınca tamam artık dedim: Yeter. Bir senteze ulaşmaya çalışmalıyım. Son on yılın bu yüz makalesini beraberce nasıl yorumlayabilir ve sentezleyebilrim?

Türkiye`nin Geleceğine Nasıl Bakıyor ?

Gerek yurt dışından gelen alamancı akrabalar olsun  gerekse hasbel kader yurt dışına master`a , work and travel ile bulaşık yıkamaya yahut doktora yapmaya gidip gelenlerden duyduğumuz “Türkiye`den hiç bişi olmaz… Bizim orada… Avrupada… Amerikanyada…. işler böyle gitmez adamlar çok ileri bizim memleketten hiç bişi olmaz. Bi yolunu bulsak ta kurtulsak” vari açıklamaları yaklaşık bir senedir Londra`da daha da fazla duyuyorum. Köksüzlük ve kaburgasızlık eseri olan bu cümlelere karşı Fahri hocadan iki paragraf iktibas edelim.

21. yüzyılda ben inanıyorum ki bir Türk Rönesansı yaşanacak. Türkler olarak her alanda, özellikle de bilim, eğitim, teknoloji ve inovasyon alanlarında ciddi bir sıçrama rampasındayız. Bizim bilimsel alanda başarı öykülerimiz henüz yazılmadı. 21. yüzyılın Türk bilim tarihi halen yazılmayı bekliyor. Yakın gelecekte dünyanın en iyi bilim insanlarından bazıları bizim ülkemizden çıkacak. Bu tavsiyeler geleceğin ve gelecek neslin bilim insanlarına benim küçük bir hediyem, selamım ve mektubum olsun.

Gelecek neslin hayaller kuran, hayallerinin peşinden giden idealist bilim insanlarına seslenmek istiyorum: Bu destanı sen yazacaksın! Bu şiirin kafiyesini sen koyacaksın. Canından çok sevdiğin Türkiye’nin adını ve bayrağını teknolojide, bilimde, eğitimde, inovasyonda, tasarımda, sanatta en yüksek küresel burçlara sen taşıyacaksın. Tarihin çarklarında Türkiye’nin sıçrama rampasında Türk Bilim Rönesansı’nı sen gerçekleştireceksin. Teknolojik, bilimsel, sosyal, ekonomik, kültürel alanlarda yeniliklerin öncüsü sen olacaksın! Sayende bir gün gelecek bizim de evrensel olarak güçlü bir ekonomimiz, teknoloji üretimi yapan özel sektörümüz, dünya çapında bilim üreten üniversitelerimiz olacak. Sayende bir gün gelecek Türkiyem 21. yüzyılda dünyanın gözbebeği ve göz kamaştıran ayyıldızı olacak. Seni hasretle kucaklıyorum.

Yazıya daha sonra devam edeceğim.

Buradan bakılınca iki farklı burukluk yaşanıyor. Birincisi Londra gibi saçma sapan bir şehrin bile tarihi dokusunun nasıl korunduğunu görüp istanbul`a yapılanları düşününce “vah”  dedikten sonraki burukluk. İkincisi de malum gurbet.

Bu arada bu yazı da galiba aylar sonraki ilk yazı oluyor….

Gurbette ilk bayram böyle geçti…sadece geçti, güzel hiç birşey bırakmadı sadece aldı götürdü.

Bu bayram gurbetteki ilk bayramımdı. Bayramı hissetmek için kendi çapımda bayram öncesi planlar,programlar yaptım. Önce program koordinatörüne “yarın bizim için özel bir gün derse gelmeyeceğim bakarsın sonraki günlerde gelmem.ister yok yaz ister yazma paşa gönlün bilir.” mail attım. Sonra bayram namazı için Londrada bulunan Türk camiilerinin listesini yapıp bayram namazı için hangisine gideceğime karar verdim.Namaz sonrası Türklerle bayramlaşıp oradaki programlara katılmayı planladım. Erkenden kalkıp en temiz,yeni,ütülü elbiseleri kuşanıp caminin yolunu tuttum. Burada bayram namazları iki sefer kılınıyor. İnsanlar camilere sığmıyor. Namazı kıldıktan sonra hiç birini tanımasamda herkesle bayramlaştım.Birini hasan amca ötekini hüseyin dayı, şu ahmet olsun,şu yakup olsun, bu kemal olsun deyip tanımadığım bu insanları tanır hale getirdim kendi kafamda…Daha bir sıcak tokalaştım onlarla… Sonra bir köşede beklemeye durdum. Olur ya bir program,organize  olabilir. Heyhat ses seda yok…bir iki kişiye sordum.. var mı bir organize şu bu ? hep aynı üzücü cevap “maalesef”.  Organizasyon beklediğim insanlara karşı birkez daha kırılıp,yazık milletin hüsnü zannına dedim… Millet terk ettikten sonra ben de biraz hayal kırıklığına uğramış bir şekilde uzaklaştım.

İşte tam bu zaman dilimi yalnızlığın, yapa yalnızlığın zirve yaptığı, seni en çok sarstığı andır. Gurbette bayramın en zon dakikaları bu dakikalardır. Elinde sadece bir telefon ve bir başına “sen !”. Hızlıca planlaman gereken “ziyaret edilecekler listesi” yoktur. Hemen koşup yanına bayramlaşacağın annen ve kız kardeşlerin yoktur. Yirmi küsür yıldır camii çıkışında bekleyip önce bayramlaşıp eve beraber  gideceğin baban yoktur yanında…Kalmışsındır öylece bir başına… Ne olacak şimdi ? Ne yapsam? Ne yapmalıyım ? Bu nasıl bir haldir Allahım… ? soruları yalnızlığını iyice derinleştirmektedir.

Sarılırsın telefona “Anne” dersin…bayramını kutlarsın,hüzünlü bir karşılık alırsın. “Nasıl rahatmısın ilk bayramın nasıl geçiyor?” sorularına neşeli ve yapmacık bir şekilde “iyi iyi çok güzel, burada çok iyi bir ortam var,çok rahatım v.s v.s”  karşılık verirsin…Kapatırsın.Hüzünlenirsin.Ama ağlamazsın.Belkide ağlayamazsın.

Sonra, daha önce “kimi ziyaret etsem” sorusunu şimdi “kimi arasam” şeklinde sorarsın kendine…arkadaşlarını,hocanı,büyüklerini ? neyse dersin şimdi işleri yoğundur yarın arayayım. İşte bu noktadan sonra bayram bitmiştir. Memlekette dört gün süren bayram, burada 4 saat sürmemiştir bile..

Ne yapsam dersin ? Dönüp eve gitsen bi başına evde ne yapacaksın ? Belki kaç Türk ya da müslüman görür onlarla da konuşurum diye düşünür okula gitmeye karar verirsin.

Devletin vermiş olduğu bursla milleti anlatayım diye gidip lokum,tatlı,şeker v.s alırsın. Derse gider “bugün bizim için özel bir gün,güzel bir gün bunlarıda bu güzel günü size anlatmak için aldıım buyurun yiyin,afiyet şeker olsun” dersiniz. Sonra sormaya başlarlar sen de bir hevesle anlatırsın. “işte bu bizim bayramımızdır, dargınlar barışır,muhtaçların ihtiyaçları giderilir,büyüklerin elleri öpülür,mezarlar ziyaret edilir,küçükler sevindirilir, en temiz elbiseler giyilir v.s v.s…” bir yandan tatlılar yenir diğer yandan “aaaa,çok iyi,vayyy, hiç bilmiyorduk,ne güzel günmüş” gibi sözlerle tepki verirler ve sen de sevinir “bayramda uzakta olsamda memleketimin güzelliklerini bu insanlara yakınlaştırdım” der ve kendini bunlarla avutursun.

Böyle geçti bir bayram…

BBC muhabirleri neredeyse zil takıp oynayacaklar. Bu durumu değerlendirmeleri için kısa bir dünya turu yaptılar adamlar. Başbakandan afganistandaki ingiliz askerlerine oradan vatandaşlara kadar “nasıl değerlendiriyorsunuz ? ” sorusunu yöneltiler. herkeste “yapmaa yaa, ciddi misin, bırak ellesen, hayatta inanmam, benle maytap mı geçiyorsun” modunda soruya giriş tarzı ve sonra “işte bunu kutlarım” ya da “işte buna içilir” (zaten içmeye bahane arıyorlar) tarzı cevaplar ezberletilmişcesine veriliyor.  merak ettim niye bu kadar işi büyütüyor bu ingiliz abiler diye…

Meğer burada kraliçe herşeyden önemliymiş. Aslında daha önce bir kaç şey okumuş ve buraya gelince her tarafta (para v.s) elizabeth teyzenin sıfatı bulunduğu görüp işkillenmiştik ama bu kadar tahmin etmiyorduk. şimdi bu kate abla evlenince prenses olacak sonra mevcut kraliçe hakkın rahmetine kavuşunca otomatik kraliçe olacak ve bir anda prensi geride bırakacak imiş. yani prensin havası kraliçenin ömrü kadar sürecekmiş.

Madem öyle biz de buradan prens abimizi 8 yıllık bu düzeyli beraberliklerini(?) evlilikle sürdüreceği için tebrik ederken, mustakbel prenses ablayı da  iyi günde kötü günde prense 8 sene katlanıp çıt çıkarmadan,tüm basının baskılarından yıllayıp “ayrıldım be vurdum tekmeyi gönderdim sarayına prensi aaa çekemem yahu prense prens…” demeyip stratejik hamleler ile 8 seneyi idare eettiği ve mutlu sona ulaştığı için,sabrı için,şirket yöneticilerine “stratejik idare” dersi verdiği  için ayrıca tebrik ediyorum.

heee düğüne çağrılırsam bir  adet 2011 (çeyrek) cumhuriyet  altınımı alır giderim….yok devlet bursları arttırırsa kıyarım paraya “reşat atını” ya da “beşi bir yerde”yi prensin yakasına iliştirir anlından öperim…. eee bize de bu yakışır dimi ama…

bu arada bende burada ülke menfaatlerini göz önünde bulundurarak Türkiye-İngiltere ilişkileri için “acaba bu kraliyet ailesinin bayan ve bekar bir efradı yok mu” diye bir araştırma da bulundum. ancak malesef yokmuş. olsa ben de o abla ile baş göz olup direk ingiltereye padişah oluverme şansını elde edecektim….gerçi böyle bir kural henüz yokmuş.ama olmayacak diye bişi yok…

Bu açıdan size sesleniyorum ey vatandaşlar, henüz 1-5 yaş arası erkek evladı olan sayın ana babalar çocuklarınıza şimdiden ingilizceyi öğretin,ülker mamanın yanında kahvaltılarda ingiliz çaylarından içirin ve biraz süt katın…burda öyle yapıyorlar...yaz tatillerde work and travel adı altında abd ye bulaşık yıkamaya değil ingiltereye tuvalet temizletmeye gönderin burayı tanısın,görsün,öğrensin… sonra  hafta sonlarında bu prens abi ile mustakbel prensesin ileride olacak kız çocuklarına kancayı taksın…tanışsın,ona polat alemdar bakışlarından atsın, deli yürek tripleri ile gönlünü çalsın, ve sonunda “ya benimsin ya kara toprağın” desin ve tüm sarayı ürkütsün ve kızı alıversin davullu zurnalı bir düğün ile…. ardından Başbakanımızın talimatları gereği en az 3 adet çocuk ile taçlandırsın bu elit aileyi…

Bizden geçti,biz yandık siz yanmayın….mağduruz ey halkım

http://www.ntvmsnbc.com/id/25150961/

Yönetmen, şair ve seslendirme sanatçısı Sacit Onan, İstanbul’da vefat etti.

İSTANBUL – Sacit Onan Beşiktaş’taki evinde geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Onan’ın cenaze töreninin nerede ve ne zaman yapılacağının daha sonra belirleneceği öğrenildi.

İstanbul’da 1945 yılında doğan Onan, sanat hayatına 1962 yılında tiyatro ve sinema çalışmalarıyla başladı. İstanbul Şehir Tiyatrosu aktör ve yönetmenlerinden merhum Sami Ayanoğlu’nun gözetiminde dublaj sanatçısı olarak ilk filmini seslendiren Onan, Türk sinemasında 4 yıl yönetmen asistanlığı ve özel tiyatro oyunculuğu yaptı.

1971 yılında açılan sınavı kazanarak TRT’de kadrolu spiker ve redaktör olarak görev alan Onan, o yılların yabancı belgesellerinden ”Savaşan Dünya”, ”Kaptan Cousteau” ve ”İpek Yolu”, yerli yapımlardan ise ”Toprak ve İnsan”, ”Keçenin Teri”, ”Fırat’ın Türküsü”, ”Su ile Gelen Kültür”, ”Karadeniz’den Çeşitlemeler” isimli yapıtlara ses verdi.

Onan, ”Kır Yoksullarının Türküsü”, ”Madenlerin Devletleştirilmesi”, ”Balyanın Taşı Toprağı Kurşun” ve ”Güney Antalya Projesi-Yasak Deniz” gibi sosyal içerikli belgesellerde hem seslendiren hem de yönetmen olarak çalıştı. 1975 ve 1991 yıllarında siyasi propaganda filmlerinin yapım ve yönetmenliği ile birlikte seslendirme çalışmalarını üstlenen Onan, başarılı reklamlara imza attı.

Bugüne kadar reklam filmi yapım ve yönetmenliğinin yanı sıra reklam filmleri seslendirme çalışmalarını da yürüten Sacit Onan, ilk kez profesyonel olarak ”Yere Düşen Yıldızlar” adlı Filistin şiirleri albümüne imza attı. Onan, 2004-2009 yılları arasında birçok radyoda ”Su Tadında” adlı şiir programı ve yorumculuğu yaptı.

“Değişen ve gelişen dünyada görselliğin önemi her geçen gün biraz daha artıyor. Görsel iletşimin en önemli sektörü olan sinema dünyası bugün uluslararası ilişkileri etkileyecek ve hatta yön verecek düzeyde olduğu artık bir gerçek.Ekonomi bilmi hayatın ta kendisi ile ilgilendiği için doğal olarak sinema dünyasında kendisine oldukça fazla yer buluyor.İktisat bilminin sinemada yer bulan filmelerinden ve akla ilk  gelenlerden  “The Beautiful Mind” filmi artık “oyun teorisi” ile özdeşleşmiş gibidir. Öğrenciler oyun teorisini ya da en azından iktisadı anlatmak isteyen bir çok hoca bu filme başvuruyor.  Peki iktisatla alakalı film sadece bu film mi var ?

Bu soruyu Pennsylvania Devlet Üniversitesi Ekonomi Bölümü hocalarından G. Dirk Mateer ve Anrew Rice`ın yaptıkları uzun bir çalışma ile cevaplıyorlar. Çalışmaları “The Journal of Economic Education” dergisinde yayınlanıyor.

Çalışmanın özeti şu: Filmlerde iktisat teori,politika ve uygulamaları  ile ilgili geçen kısımlar not edilmiş, kaç dakika sürdüğü ve hangi konuyu anlattığı tek tek toplanarak bir araya getirilmiş ve tüm filmlerin imdb bağlantısı verilmiş.

Örneğin “The Beautiful Mind” (Akıl Oyunları) filmini “General Equilibrium” alt başlığı altında kategorize edilirken “Blood Diamond” (Kanlı Elmas) filmini “Black markets, supply and demand” başlığında toplanıyor.

Çalışma için tıklayınız

G.Dirk Mateer ve Anrew Rice`ın çalışmaları sadece bunlarla bitmiyor. “Ekonomi için müzikler” ve “You tube ile ekonomi eğitimi” isimli iki ayrı ve güzel çalışmaları daha mevcut.

Bunların dışında daha genel olarak Ekonomi ile ilgili Filmlerin listesinide şuradaki çalışmadan görmek mümkün.

Ayrıca Ekonomi eğitimi ile ilgili çıkan “The Journal of Economic Education” isimli akademik dergiye ise buradan ulaşabilirsiniz.

iktisat-ekonomi ve sosyal bilim öğrencilerine yönelik tavsiye belgesellerin bir listesini çıkarmaya çalışıyorum pek yakında  :==)

Sizinde tavsiyelerinize ihtiyacımız var. Tavsiyelerinizi ve yorumlarınızı eksik etmeyin

A major similarity between Istanbul and London is historical features. At first glance, if anyone takes a walk around these cities, he or she will be able to see undoubtedly a great number of historical places.  First of all, I would like to begin with their establishment dates. In 5000 BC Istanbul was established by Byzas, who was a Greek colonist; similarly London was founded in 100BC by the Romans. For these reasons Istanbul and London have different exciting palaces, government buildings, mosques and cathedrals. Two examples of these palaces are Topkapı Palace in Istanbul and Buckingham Palace in London. These two buildings were the center of government of the states. Besides of palaces for instance, Istanbul has Sultan Ahmet Mosque, which is called the “blue mosque” in western countries, also London has St Paul`s Cathedral, which is an Anglican Cathedral. Both sacred places are very popular and every year million of tourists do not leave the cities without visiting these places. Moreover Istanbul was one of the oldest capital cities in history of respectively, the Ottoman Empire for almost six hundred years and the Byzantine Empire (other name eastern Roman Empire) for nearly one thousand years.

Another obvious similarity between Istanbul and London is cultural and educational opportunities. Thanks to their historical traditions the two cities have lots of cultural occasions. For example, national and international exhibitions, a great number of theaters are located in there. These cities not only have cultural opportunities but also they have educational opportunities like universities, lots of institutes, education associations. London has 43 universities while Istanbul has 44 universities. This can be explaining why I have such an opinion. Furthermore the most important and unique libraries are located in these cities such as the British Library in London, and the Süleymaniye Manuscripts Library in Istanbul. Hence many academicians come to study at these places from all over the world.

Despite these similarities there are also several differences between Istanbul and London. The primary difference is living costs. According to the latest Cost of Living Survey from Mercer, London is in seventeenth (17th) position in the rankings; in contrast, Istanbul is forty-fourth (44). The survey covers 214 cities across five continents and measures the comparative cost of over 200 items in each location, including housing, transport, food, clothing, household goods and entertainment. Moreover, London has lots of taxes such as road tax. If you want to use your car in central London a peak time you have to pay almost £15. On the other hand in Istanbul you can drive wherever you want without tax or any fee. Another example why living costs of London are higher than Istanbul is accommodation fees.

A final major difference between Istanbul and London is the population. London`s population has nearly ten million while Istanbul has almost twenty million. In brief, living costs and population seem to be two of the differences between Istanbul and London.

All in all there are not only similarities but also differences between Istanbul and London. As far as I am concerned, both cities are the most popular cities in the world and they will probably continue forever because of their potential opportunities and historical heritage.

Youtube bizde yasak olduktan sonra kendisini çok geliştirdi. Daha önce şurada biraz temas ettiğim youtube`yi eğitim amaçlı kullanabiliriz.

Youtube EDU

Evet youtube edu dünyanın birçok kaliteli üniversitesinin özel bir sayfası bulunduğu youtube edu kesinlikle incelemelisiniz. Bunun dışında kimse “abd de olsam şu konferansa giderdim,ingilterede olsam bu konferansa giderdim” yakınması yapmasına gerek yok. Örneğin Harvard üniversitesinin youtube kanalına şuradan ulaşabilirsiniz. Dersler,konferanslar,tanıtımlar,röportajlar v.s v.s istemediğiniz kadar harvard videosu. Bir örnek ingiltere LSE den. Londrada LSE`nin “public event”leri çok meşhur. Yediden yetmişe herkes katılabiliyor bu konferanslara. Bu zamana kadar tüm konferansları ya videoya alıyorlar ya da mp3 olarak ses kaydını tutuyorlar ve internette yayınlıyorlar. Dolayısı ile londrayı Türkiyeye getiriyorlar işte LSE public event sunumları http://www.lse.ac.uk/resources/podcasts/publicLecturesAndEvents.htm

“iyide efendim bunların hepsi ingilizce ama ben ingilizce bilmiyorum. ” diyorsanız youtube bu sefer size ingilizce öğretiyor.

Youtube ile ingilizce öğrenin

Bunun için istemediğimiz kadar seçenek söz konusu. Youtube arama kısmına görmek istediğiniz ingilizce konusunu yazıyorsunuz size envai çeşit ders videosu gösteriyor. Mesela ben “academic writing” dersi görmek istiyorum arama kısmına yazdım ve çıkan videolardan istediğimi ayırdım ve liste yaptım. Bunun için güzel bir örnek :  http://www.engvid.com/english-videos/ youtube kanalı ise öğretmenlerine göre kategorize edilmiş bir kaç hocası

http://www.youtube.com/user/JamesESL

http://www.youtube.com/user/AlexESLvid

http://www.youtube.com/user/ValenESL

http://www.youtube.com/user/RebeccaESL

http://www.youtube.com/user/EnglishLessons4U

Alt yazılı ingilizce ilertletme (yeni tabir )

ya ben zaten ingilizce biraz biliyorum ama işte alt yazı olsa daha iyi anlıyorum diyorsanız. youtube  videolarında bulunun cc ikonuna tıklayıp simultane olarak kişi konuşurken yazıda hemen alta geliyor. böylece izlediğimiz şeyi daha iyi anlayabiliyoruz. gerçi henüz çok profesyonel değil ama iş görüyor.

Bölüm dersleri

Abi bunları geç bana benim bölümümle alakalı bir birşey söyle diyorsanız ve ekonomide “oyun teorisi” nedir diye merak ediyorsanız Yale Üniversitesinden Benjamin Polak tarafından verilen ve 24 ders içeren game theory dersiniz izleyebilirsiniz. ayrıca konuşmaların yazılı halini de şuradan görebilirsiniz.

yok ben matematikçiyim diyorsanız MIT`den Gilbert Strang size 35 derslik Liner Cebir dersi verebilir sonrada Arthur Mattuck`tan 31 derslik diferansiyel denklemler dersi alabilirsiniz

Belgeseller

böyle ders mers bizi bozar yok mu şöyle ilgi çekici belgeseller? diyorsanız arama kısmına “documentaries” yazıyorsunuz daha detaylı aramada yapabilirsiniz mesela “economic documentaries” yazarak daha spesifik belgesellere ulaşabilirsiniz. mesela ben “The Ascent of Money” adlı belgeseli izlemeye başladım bile…